ضرورت های وجود آموزش پیش دبستانی
 

مصوبه ششصدو نودو نهمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش  مورخ 28/7/1382

 

 مقدمه:

            نظر به نقش و اهمیت آموزشهای پیش از دبستان در فراهم کردن زمینه های رشد وآماده سازی کودکان برای ورود به مدرسه، به استناد مصوبه چهارصدو بیست و دومین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی تاریخ 16/4/77 مبنی بر طرح مسائل آموزش پیش از دبستان در شورای عالی آموزش و پرورش  و همچنین قانون تاسیس مدارس غیرانتفاعی مصوب مجلس شورای اسلامی در تاریخ 5/3/1367 که آموزش و پرورش  را مسئول صدور مجوز و نظارت بر فعالیت های این مراکز – از جمله کودکستان ها- معرفی نموده، ایجاد هماهنگی و همسویی درخصوص فعالیت های مراجع متعدد این عرصه از سوی وزارت آموزش و پرورش ، یک ضرورت است. بنابراین اساسنامه دوره پیش دبستانی به شرح زیر ابلاغ می شود:

ماده 1- تعریف دوره پیش دبستانی

دوره پیش دبستانی به دوره دو ساله ای اطلاق می شود که کودکان گروه سنی 4 تا 6 سال را تحت پوشش برنامه های تربیتی قرار می دهد.

تبصره – در صورت عدم تأمین امکانات مورد نیاز، اجرای دوره مذکور به صورت یکساله بلامانع است.

ماده2- اهداف کلی دوره پیش دبستانی

1-      پرورش قابلیت های جسمانی و ذهنی، هماهنگ سازی و رشد مهارت های حرکتی کودکان.

2-      کمک به رشد عاطفی کودکان، افزایش حس اعتماد به نفس، درک شرایط محیطی و تقویت درک زیباییها.

3-      فراهم ساختن زمینه علاقه و احساس شادی از مشارکت در فعالیت های گروهی.

4-      تقویت علاقه به ارزش های دینی، اخلاقی و هویت ملی.

5-      ایجاد رفتارهای مطلوب فردی واجتماعی در کودکان متناسب با سن آنان.

ماده3- اصول حاکم بر آموزش و پرورش  دوره پیش دبستانی:

در برنامه ها و فعالیت های دوره پیش دبستانی اصول زیر مورد توجه قرار می گیرد:

     1- رعایت تفاوت های فردی و توجه به شرایط فرهنگی و بومی کودکان

2-      توجه به ویژگی های مراحل رشد و پرورش حواس گوناگون کودکان

3-      اولویت دادن به بازی و فعالیت های نشاط آور و پرهیز از روش های آموزش انتزاعی و حافظه مدار

4-      هماهنگی و همسویی با اهداف دوره ابتدایی           

ماده 4- دوره پیش دبستانی در نظام آموزش و پرورش کشور به صورت های زیر تشکیل می شود:

الف- دولتی با مشارکت مردم

ب- غیردولتی براساس قوانین مربوط

تبصره 1- دوره پیش دبستانی توسط اشخاص حقوقی وحقیقی با اخذ مجوز از وزارت آموزش و پرورش تشکیل می شود. تأسیس این گونه مراکز قبل از کسب مجوز از وزارت آموزش وپرورش  ممنوع می باشد.

تبصره2- کلیه مراکز پیش دبستانی دایر موظفند از تاریخ ابلاغ دستورالعمل های اجرایی ایناساسنامه حداکثر ظرف مدت یک سال از وزارت آموزش و پرورش  مجوز دریافت کنند.

ماده 5- راهنمای برنامه آموزشی و پرورشی دوره پیش دبستانی توسط وزارت آموزش و پرورش تهیه و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش  می رسد. در چارچوب راهنمای مذکور مواد آموزشی به صورت غیر متمرکز تهیه می شود.

ماده 6- تعیین صلاحیت های نیروی انسانی و استانداردهای فضا، تجهیزات و مواد آموزشی دوره پیش دبستانی و نظارت بر حسن اجرای فعالیت های آموزشی و پرورشی این دوره به عهده ی وزارت آموزش و پرورش  می باشد.

تبصره- وزارت آموزش و پرورش  وظیفه ی مدیریت تامین نیروی انسانی مورد نیازدوره یپیش دبستانی رابااستفاده از ظرفیت های مراکز آموزشی بخش های دولتی و غیردولتی برعهده دارد.

ماده 7- دستورالعمل های اجرایی این مصوبه ظرف مدت سه ماه توسط وزارت آموزش و پرورش تهیه و ابلاغ خواهد شد

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:46 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]

       

 

صبح كه از خواب پا مي شم                       

 

                         مثل يه غنچه وا مي شم

 

شروع مي كنم نظافت                              

                  

                         گوش كن ببين چه راحت

 

حوله رو بر مي دارم                             

 

                         روي دوشم مي زارم

 

صابون از اون گوشه                             

               

                        عشوه به من مي فروشه

 

منو مي كنه صدا                                  

 

                        زودتر به نزدم بيا

 

آب دستشوئي تميز                                

 

                        مي ريزه ريزه ريزه

 

وظيفه اش چه چيزه                              

 

                         منو مي كنه پاكيزه

 

مسواك خميري بر روش                        

 

                         با يك ليوان آب توش

 

شويم دهان و دندان                             

 

                   بگم چه جوري رفيقان ( اينجوري3)

 

شانه كه روي ميزه                             

 

                        دندونه هاش تميزه

 

شانه زنم به موهام                              

 

                   بگم چه جوري رفيقان ( اينجوري3)

 

شيروچايي بنوشم                              

 

                     لباس تميز بپوشم

 

روم به كودكستان                             

 

                    ميان آن گلستان

        


                                                               

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:44 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]

سرود امام علي ( ع )

 

امام اول ؟ علي                   جان پيامبر ؟ علي

 

اول مسلمان ؟ علي              حافظ قرآن ؟ علي

 

همسر زهرا ؟ علي               يار يتيمان ؟ علي

 

ياور مولا ؟ علي                  دوست شما و ما ؟ علي

 

بچه هاي قشنگم                گلهاي شوخ و شنگم

 

بچه هاي مسلمان                 شيعيان علي جان

 

بگين كه شكر خدا               داده علي را به ما

 

لطف خدا شاملتون            مهر علي ، عشق علي تو دلتون

 

دست علي يارتون             خدا نگهدارتون ( 2 )

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:41 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]

شيرين شيرين شيرينه          نماز خوندن شيرينه

 

خدا جونم مي دونه           اگر نماز نخونم

 

بايد تنها بمونم                   نماز ستون دينه

 

معراج مؤمنين                   همه با هم بخونيم

 


 

                    جماعتش شيرينه

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:40 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]
 

اي يار با شهامت              بگو از امامت

 

امامت خوش لقا             دوازده پيشوا

 

آمده بعد از نبي              اول ايشان علي

 

امام دوم حسن               امام سوم حسين

 

چهارم علي بن حسين      اي يار خوش گفتگو

 

امام پنجم بگو                 از طاهران طاهر است

 

محمد باقر است              ششم جعفر صادق

 

هفتم موسي كاظم           هشتم امام رضا

 

رضا به حكم قضا              نهم محمد تقي

 

دهم علي نقی                 يازدهم عسكري

 

دوازدهم صاحب است     زنده ولي غايب است

 

ظاهر شود زماني             روشن كند جهاني

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:39 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]

بهارم و بهارم , با خود شادی می یارم

 

 

 

                   شکوفه های سفید , گلهای تازه دارم

 

 

 

سه ماه دارم , همیشه فروردین اولیشه

 

 

 

            اردیبهشت و خرداد ماههای بعدی میشه

[ جمعه 1392/01/02 ] [ 14:38 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]
مقدمه
آموزش و پرورش در دوره‌ی پیش از دبستان، از دیرباز در کشور ما به عنوان مرحله‌ای از آموزش مطرح بوده است. یعنی از همان زمانی که برنامه‌ریزی در امر تعلیم و تربیت کودکان در دوره‌ی دبستان به طور جدی مورد توجه قرار گرفت، مسئله‌ی تعلیم و تربیت کودکان در سال‌های اولیه‌ی پیش از دبستان نیز، که باید آن را سال‌های سازندگی و تشکیل دهنده‌ی بسیاری از صفات و ویژگی‌های کودک نامید، از اهمیت خاصی برخوردار بوده است؛ لیکن، کمبودها و تنگناهای اطلاعاتی و اقتصادی همواره موجب کوتاهی در پرداختن به آن گردیده است.


نگاهی گذرا به تغییرات و تحولات آموزش و پرورش پیش از دبستان، در طول بیش از نیم قرن گذشته، نشانگر این واقعیت است که مبحث تربیت دینی گاهی به عمد و گاهی به سهو نادیده گرفته شده یا براساس یافته‌های پژوهشی بدان پرداخته نشده است؛ لیکن تزلزل و مشکلات موجود در اعتقادات دینی جوانان این عصر ایران زمین، لزوم بازنگری عمیق و مبتنی بر مطالعه را در برنامه‌های دوره‌ی پیش از دبستان الزامی می‌کند.
در این مقاله در پی آنیم که با توجه به ویژگی‌های فطری دین‌خواهی و خداجویی کودکان پیش دبستانی و نیز با درنظر گرفتن احادیث و رهنمود‌های بزرگان دین، به راه‌های عملی در تربیت دینی کودکان، در دوره‌ی پیش از دبستان، دست یابیم.
روش‌های تربیت دینی کودکان پیش دبستانی
کودک امانتی الهی و ودیعه‌ای آسمانی است که به پدر و مادر سپرده شده است. قلب پاک کودک، گوهری گران‌مایه و نفیس و آیینه‌ای روشن است که از هر گونه نقش و نگاری خالی است و در عین حال قابلیت پذیرش هر نقشی را دارد... پس اگر وی را طبق اصول صحیح تعلیم و تربیت، به عادات و صفات نیک پرورش دهند، به آن عادات خو گرفته، بر آن صفات نشو و نما می‌کند.(سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)
هدایت کودکان جز از طریق پرورش صحیح مذهبی آنان میسر نیست و کودکان برای پذیرش رفتار‌هی صحیح و مطلوب اجتماعی از طریق آموزش مسایل دینی، آمادگی بیشتری دارند تا از راه‌های دیگر. در مرحله‌ی پیش از دبستان، بهتر است آموزش مسایل به صورت «آموزش غیر مستقیم» باشد و هر کودک به تناسب میزان تمایل و توان خویش کشف کند و یاد بگیرد. علاوه بر آن بهتر است کودک در انجام فعالیت‌ها از آزادی بیشتری برخوردار شود و آموزش برای او جنبه‌ی سرگرمی و بازی داشته باشد. در روش آموزش غیر مستقیم، کودکان فرصت دارند برنامه‌های کار خود را تنظیم کنند و درباره‌ی دانسته‌ها و کشفیات خود، پرسش‌های گوناگون مطرح نمایند. ارزشیابی از آموخته‌های آنان نیز باید به صورت غیر مستقیم انجام شود، مانند ارزشیابی در حین بحث و گفت وگو و مشاهده. به بیان دیگر، نیازی نیست سخن از امتحان به میان آید.
ویژگی‌های که در دوره‌ی پیش از دبستان بسیار مهم است و باید به آن‌ها توجه کرده، روش‌های آموزشی را براساس آن ویژگی‌ها طرح‌ریزی نمود، عبارت‌اند از:
1- علاقه‌ی کودکان به بازی.
2- قدرت و نیاز کودکان به الگوگیری، نقش‌پذیری و تقلید در این سن.
3- شادی کودکان و علاقه‌ی آن‌ها به مطالب آهنگین.
گستره‌ی برنامه‌ها و فعالیت‌های دوران پیش دبستانی را نیز می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:
الف) توسعه‌ی مهارت‌های حسی و حرکتی.
ب) توسعه‌ی مهارت‌های کلامی.
ج) توسعه‌ی مهارت‌های شناختی.
د) توسعه‌ی مهارت‌های اجتماعی.
هـ) توسعه‌ی قوای خلاق و زیبایی شناختی.
و) تقویت مهارت‌های خود‌یاری و رشد عاطفی. (افروز، 1378)

دکتر غلامحسین شکوهی (1363)، اهداف عمده‌ی آموزش و پرورش در دوره‌ی قبل از دبستان را به صورت زیر بیان کرده است:
1- پرورش عادات مفید در کودک به منظور تأمین تندرستی و ایجاد مهارت‌های که برای تطبیق شخص با محیط لازم است.
2- پرورش رفتارهای اجتماعی مطلوب در کودکان.
3- پرورش عواطف کودکان.
4- کمک به پرورش استعداد‌های فطری کودکان.
5- ایجاد حس اعتماد به نفس و امنیت خاطر در کودکان.
6- متوجه ساختن کودک به دنیای پیرامونش.
7- تشویق حس استقلال‌طلبی.
8- پرورش حس زیبایی‌شناسی در کودکان.
با یک بررسی ساده می‌توان جایگاه تربیت دینی کودکان را در کنار هر یک از موارد بالا یا به شکل چتر فلسفی گسترده در بالای موارد فوق مشاهده کرد. برای مثال، در پرورش عواطف کودک مسلمان، علاوه بر پرورش حسّ نوع‌دوستی، به پرورش حس برادری اسلامی و کنترل عواطف نیز توجه می‌شود. علاوه بر آن برای ایجاد حس اعتماد به نفس در کودک مسلمان، گوشزد کردن ارزشمندی نوع انسان به دلیل تعقل و اندیشه، الزامی می‌نماید.
در تربیت دینی کودکان پیش دبستانی باید بیشتر از عواطف و احساسات ظریف او، برای توجه به خدا استفاده کرد. باید درباره‌ی زیبایی‌های طبیعت، پدید آمدن شب و روز، پدید‌آیی فصول، تابش خورشید، طلوع و غروب خورشید، ماه و ستارگان، تشکیل ابر، ریزش برف و باران، وزش ملایم نسیم، غرش رعد و برق، طوفان، جاری شدن سیل، آسمان نیلگون، کوه و تپه، دشت و صحرا وجنگل، رود‌خانه و دریا، فرا رسیدن بهار زیبا، شکوفه دادن درختان و... با کودک سخن گفت و خدا را به را به عنوان سرچشمه‌ی زیبایی و مهربانی برای او ترسیم کرد. باید چشم کنجکاو و ذهن کودک را به کنار زیبایی‌های طبیعت برد و از این طریق آن‌ها را تغذیه کرد.

در این قسمت به بررسی برخی از روش‌های تربیت دینی کودکان پیش دبستانی می‌پردازیم.

1- تربیت دینی کودک پیش دبستانی از طریق بازی
پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید: «من کان عنده صبی فلیتصاب له» «هر کس در نزدش کودکی است، باید رفتار‌های متناسب با کودک را انجام دهد و خود را به صورت هم‌بازی او درآ‌ورد.»
چون سر و کارت با کودک فتاد پس زبان کودکی باید گشاد
همه‌ی بچه‌ها، به ویژه بچه‌های خرد‌سال، با همه‌ی وجود بازی را دوست دارند و با دنایی از احساسات خوشایند و عواطف پاک ولطیف خواهان آن‌اند که با بزرگسالان محبوب، هم‌بازی شوند و در کنار آنان وجودشان از محبت سیراب شود و بر اعتماد به نفسشان افزوده گردد. از این رو، مربی می‌تواند آموزش مسایل دینی را با بازی همراه کند تا برای کودکان جذاب و دوست‌داشتنی گردد. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)
بنابراین در دوره‌ی پیش از دبستان، هر قدر بتوانیم شیوه‌های تربیت دینی کودکان را با بازی و سرگرمی هم‌راه کنیم و جنبه‌ی اجبار و تحکم آن را کاهش دهیم، موفق‌تر خواهیم بود.
در سیره‌ی پیامبر(ص)، بزرگداشت کودکان و اهمیت دادن به بازی آن‌ها بسیار چشمگیر است؛ چنان که بزرگ معلم عالم بشری، سجده‌ی خویش را در نماز چنان طولانی می‌کند که نوادگان عزیزشان بازی‌ اسب‌سواری خویش را به پایان برسانند و چهارچوب نماز را وسیله‌ای برای انقطاع بازی اطفال قرار نمی‌دهد.
بازی، مناسب‌ترین روش تربیتی دوره‌ی پیش از دبستان است. وظیفه‌ی مربی است که کودک را با بازی‌های تازه‌ای که برای این دوره مناسب‌اند، آشنا کند. مربی باید وقتی کودک هم‌بازی ندارد، به طور پنهانی در بازی او شرکت کند. (شکوهی، 1363)
شرکت مربی یا والدین در بازی‌های کودکان و وارد کردن تعالیم دینی در خلال این بازی‌ها می‌تواند جذابیت تعالیم عالیه‌ی اسلام را صد چندان سازد. برای مثال بازی ایفای نقش اعضای خانواده، در حالی که مربی در نقش مادر است، برای نونهالان بسیار دوست‌داشتنی است. مربی می‌تواند در جریان این بازی اهمیت نماز و سر وقت خواندن آن را، بدین شکل گوشزد کند:
کودک1: مامان، من حالا از سماورم برایت یک چای می‌ریزم.
مادر: دستت درد نکند، من خیلی خسته‌ام و چای خیلی می‌چسبد.
کودک2: خوب، مامان حالا که خسته‌ای روی پای من بخواب تا برایت لالایی بگویم.
مادر: نه عزیزم، الآن ظهر است. صدای اذان را می‌شنوی؟ باید نماز بخوانم.
کودک1: مامان جون، حالا چایت را بخور و بخواب، بعداً نماز می‌خوانی.
مادر: نه پروانه جان، درست است که من خسته‌ام، اما اگر وضو بگیرم، خدای مهربان بسیار خوشحال می‌شود و مرا سرحال می‌کند و اگر به موقع نماز بخوانم، خدا دوستم خواهد داشت.
کودک2: مامان، می‌شود ما هم وضو بگیریم؟
مادر (با لبخند): البته عزیزانم. خدای مهربان بچه‌هایی را که وضو می‌گیرند خیلی دوست دارد.
مربی می‌تواند نحوه‌ی وضو گرفتن را به صورت نمایش و بازی به کودکان آموزش دهد و از کودکان بخواهد که آن‌ها نیز این کار را تکرار کنند. هم‌چنین مربیان می تواننداز بازی‌هایی که جنبه‌ی اتحاد و پیروزی، تعاون و همکاری و گذشت و فداکاری دارند، استفاده کنند. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)

2- تربیت دینی کودکان از طریق ارائه‌ی الگو
کودکان همواره کنجکاوانه به محیط اطراف می‌نگرند و با توجه و دقت خاص رفتارهای کلامی و غیر کلامی بزرگترها، به خصوص پدر و مادر خود را در شرایط و موقعیت‌های مختلف مشاهده می‌کنند و از آن‌ها سرمشق بگیرند.
در فرایند شکل‌گیری شخصیت کودکان، بیش‌ترین نقش بر عهده‌ی الگوهای رفتاری است، چرا که یادگیری، اساس رفتار آدمی را تشکیل می‌دهد. یادگیری‌های غیر مستقیم، ضمنی یا مشاهده‌ای، پایدارترین و مؤثرترین یادگیری‌ها محسوب می‌شوند، به وی‍‍‍‍ژه در دوران پیش از دبستان، به دلیل تمایل فراوان کودکان به تقلید، اهمیت این روش‌ها مضاعف می‌شود.
خمیر مایه‌ی شخصیت کودکان در کانون خانواده شکل می‌گیرد و تقلید از رفتار والدین و دیگر اعضای خانواده از بارزترین ویژگی‌های سنین پیش دبستانی است. هر قدر الگوهای رفتاری در نظر کودکان از شخصیت محبوب‌تری برخوردار باشند، رفتارهای کلامی و غیر کلامی آن‌ها بیشتر مورد توجه کودکان قرار می‌گیرند. (افروز، 1372 ) به عبارت دیگر، همه‌ی آموخته‌ها، عادت‌ها، رفتارها و منش‌های ما ناشی از محیط است و در اثر وجود سرمشق‌ها، مربیان و یادگیری‌های مستقیم و غیر مستقیم پدید می‌آیند. اما آنچه در ادامه‌ی فرایند رشد شخصیت کودکان و تأثیر‌پذیری آن‌ها از الگوهای رفتاری بسیار حساس است، هماهنگی، همانندی و همراهی الگوها در رشد شخصیت و تثبیت معیارهایاخلاقی به هنگام ورود کودک به مدرسه می‌باشد. بنابراین لازم است والدین با هماهنگی و همراهی هم، خودشان الگوی عملی تربیت دینی باشند و علاوه بر آن بتوانند الگوهای مناسبی به کودکان ارائه دهند. ارائه‌ی الگو می‌تواند از طریق فرایندهایی که مورد علاقه کودکان است، صورت می‌گیرد؛ مثلاً ارائه‌ی الگو از طریق داستان گویی یا خواندن کتاب برای کودکان. حتی اگر والدین هیچ عمدی نداشته باشند، رفتار، کردار و گفتار آن‌ها بزرگترین وسیله‌ی تربیت دینی ایشان خواهد بود، زیرا چنانکه قبلاً اشاره کردیم، کودکان در سنین پیش از دبستان، علاقه‌مند و نیازمند به همانندسازی‌اند و مهمتین مرجع همانندسازی ایشان، والدین و مربیان می‌باشند. الگوهای بزرگسالی که با کودکان محشورند، به طور مستقیم و غیر مستقیم، خواسته و ناخواسته، در هر شرایط و موقعیتی که باشند، با رفتار خود به روند تکوین شخصیت کودکان جهت می‌دهند و آن را تقویت می‌کنند. از این روست که مهمترین عامل در برنامه‌های تربیتی کودکان پیش دبستانی، ویژگی‌های مطلوب والدین و مربیان است، زیرا کودکان از نظر عاطفی و احساسی به شدت متأثر می‌شوند و چگونگی اخلاق، رفتار و شخصیت اطرافیان بر باورها، بازخوردها و رفتارهای فردی و اجتماعی‌شان اثر می‌گذارد. به همین سبب لازم است برای تربیت دینی نونهالان، والدین و مربیان، رفتاری آمیخته با عطوفت، محبت و منطق و استواری داشته، متصف به صفات دینی باشند تا نونهالان را بدان‌ها ترغیب کنند.
علاوه بر ارائه‌ی الگوهای مناسب، استفاده از اصولی برای جذاب کردن روش‌های ارائه‌ی الگو می‌تواند کار‌ساز باشد. اگر الگوها را در قالب داستان‌های مصور و دارای رنگ آمیزی و نیز متن‌های شاد و مفرح ارائه کنیم، میزان جذب این الگوها، صددرصد بیشتر خواهد بود.

3- تربیت دینی کودکان از طریق خواندن شعر و متون آهنگین و شاد

از آن‌جا که شعر از صدای کلمات، ترکیبی موزون می‌سازد، کودکان از گوش دادن به آن لذت می‌برند. خردسالان را می‌توان با اشعار مخصوص آن‌ها، مانند شعرهای بسیاری از شاعران معاصر، آشنا کرد. گاه تکرار اینگونه اشعار به کودکان کمک می‌کند تا آن‌ها را بخاطر بسپارند.
شعر‌خوانی در کلاس، اغلب باعث علاقه‌مندی کودکان به صدای کلمات می‌شود. گاهی قیافه‌پردازی و تجانس حروف، توجه کودکانی را که تنها از صدای کلمات و طریقه‌ی جاری‌شدن صداها بر زبانشان لذت می‌برند، به خود جلب می‌کند.
کودکان را باید به بازی با کلمات تشویق کرد، اما قبل از آن باید به معلمان این هشدار داد که کودکان خردسال ممکن است بیش از اندازه به جناس‌سازی روی آورند. اشعار را باید با صدای بلند خواند تا قافیه و وزن آن واضح‌تر باشد. (اسپراک، ترجمه‌ی نظری‌نژاد، 1369 )
مربیان کودکان خردسال، اغلب شعر‌خوانی با بازی‌های انگشتی توأم می‌کنند. هر چند این نوع فعالیت‌ها معمولاً فاقد ارزش ادبی‌اند، ولی برای وقت‌گذارنی مفید به نظر می‌رسند و کودکان می‌توانند هنگام انتظار برای اتوبوس یا موارد مشابه دیگر، از آن بهره بگیرند. بازی‌های انگشتی که ریشه در کودکستان‌های فریبل دارند، در آموزش دوران اولیه‌ی کودکی، سنتی با ارزش به شمار می‌آیند. ( همان منبع )

در اینجا نمونه‌هایی از اشعار سرودهای کودکانه از نظر والدین گرامی می‌گذرد.





راه انبیاء

ای بچه‌ها، ای بچه‌ها
ای همه از گل بهترا
دست خدا با همه تون
با فریاد و همهمه تون
شعارتون امیده
پایان شب سپیده
راه خدا، راه ماست
راه خوب انبیاست
ما زیر ظلم نمی‌رویم
تن به ستم نمی‌دیم

نماز

هر آن‌کس با نماز است
همیشه سرفراز است
نماز آرد سعادت
دهد جان را طراوت
به هر جا و به هر کار
خدا را در نظر دار
مشو ای طفل عاقل
ز حق یک لحظه غافل
نماز، اساس دین است
مسلمانی در این است





- تربیت دینی کودکان از طریق ارائه‌ی پاسخ‌های مناسب به سؤال‌های دینی آن‌ها
از دیگر ویژگی‌های بسیار مهم و حساس کودکان پیش دبستانی، «کنجکاوی» فوق العاده آن‌هاست. همه‌ی کودکان، کنجکاو و جست‌و‌جو‌گر آفریده می‌شوند. کنجکاوی، بستر خداجویی و توحید، خمیرمایه‌ی خلاقیت و نو‌آوری است. رفتار کنجکاوانه در نزد کودکان بسیار چشم‌گیر و محسوس است. آن‌ها می‌خواهند با پرسش‌ها و رفتارهای کنجکاوانه‌ی خود راز و رمزها را بشناسد، پرده‌ها را کنار بزنند و نادیده‌ها را ببینند. کودکان با سؤالات فراوان خود می‌خواهند علت‌ها را بشناسند و با علت‌ العلل آشنا گردند. آن‌ها می‌خواهند بدانند که ناظم نظم کائنات، خالق جهان آفرینش و پدید‌آورنده‌ی هستی کیست. آن‌ها با سؤال‌ها و رفتارهای کنجکاوانه‌ی خود در پی شناخت خدا و تعظیم و تسبیح خالق‌اند.
کنجکاوی، زیباترین موهبت الهی است و خوشایندترین حالت عاطفی و نیکوترین سرمایه‌ی شناختی است که آمیزه‌ای از دو عنصر احساس و شناخت است.
بچه‌ها از حدود سه سالگی مرتباً در مورد پدیده‌های مختلف سؤال می‌کنند و در شش سالگی پرسش‌های کنجکاوانه‌ی بچه‌ها به اوج خود می‌رسد و این امر بصیرت، خوش‌رویی، حوصله و صبوری والدین و مربیان را می‌طلبد. (افروز، 1378)
در دوره‌ی پیش از دبستان، وظیفه‌ی اصلی والدین و مربیان عبارت از: تقویت حس کنجکاوی، توسعه‌ی رفتار‌های کنجکاوانه در کودکان و ارائه‌ی پاسخ‌های صحیح، منطقی و کودکانه به سؤال‌های آن‌هاست. زمانی که پاسخ سؤال‌های کودک را به درستی نمی‌دانیم، بهتر است ضمن تکریم شخصیت کودک و اعلام اهمیت سؤال او، به او بگوییم که پاسخ کامل را نمی‌دانیم و لازم است برای یافتن پاسخ به کتاب یا شخصی آگاه مراجعه کنیم. با این صمیمانه و صادقانه، کودک ضمن احساس رضایت‌مندی روانی، روش تحقیق و یافتن پاسخ سؤال‌هایش را می‌آموزد و محبت قلبی‌اش نسبت به مربی و والدین افزایش می‌یابد. کنجکاوی در زندگی کودکان پیش‌دبستانی قویترین عامل تقویت رفتار هوشمندانه و اصلی‌ترین بستر علاقه‌مندی و توسعه‌ی ظرفیت یادگیری است.
بچه‌های کنجکاو، همواره بیش از دیگران آماده‌ی مواجه شدن باتجارت و وقایع غیر‌منتظره‌اند. بچه‌های کنجکاو و جست‌و‌جوگر، به لحاظ علاقه‌ای که برای برقراری ارتباط با دیگران در جهت طرح پرسش‌های کنجکاوانه‌ی خود دارند، از بیشترین سازش یافتگی اجتماعی و تعادل شخصیت برخوردار می‌باشند.
پاسخ دادن به سؤال‌های کودکان، همراه با عطوفت، مهربانی و صداقت، می‌تواند آنان را به اعمال و مسایل دینی علاقه‌مند کند و سیمایی رحمانی و زیبا از خداوند ترسیم نماید.
متأسفانه ما از تعالیم کامل و زیبای اسلام، گاه سیمایی خلاف آنچه هست ترسیم می‌کنیم و موجبات گریز کودکان و نوجوانان را فراهم می‌نماید. برای مثال در پاسخ به این سؤال کودکان که: «مامان، مرا از کجا آورده‌اید؟» مادران پاسخ‌های متفاوتی می‌دهندکه دارای تأثیر‌های خوب یا بد فراوان است، برای مثال:
- تو را از بیمارستان آورده‌ایم.
- تو را از بازار خریده‌ایم.
- تو را از خیابان برداشته‌ایم.
- شکم مرا بریده‌اند و تو را بیرون آورده‌اند.
- خدای مهربان، تو دختر زیبا و خوب را به ما عطا کرده است.
(پاسخی در جهت تربیت دینی)
- مامان جون چرا نماز می‌خوانی؟
- چون اگر نخوانم، خدا مرا به جهنم می‌برد.
- چون اگر بخوانم، خدا مرا به بهشت می‌برد.
- چون خدا گفته، می‌خوانم.
- چون اگر نخوانم، مسلمان نیستم.
- عزیزم، خدای مهربان نعمت‌های خیلی زیادی به من داده، مثل: چشم، گوش‌، عقل و دختر زیبا و خوبی مثل تو و من برای تشکر از خدا و حرف زدن با او نماز می‌خوانم. (پاسخ مطلوب در جهت تربیت دینی)
5- روش‌های دیگر تربیت دینی کودکان پیش دبستانی
- با توجه دادن کودکان به نعمت‌های که همیشه همراه آن‌هاست، مثل: اندام‌های مختلف آنان (چشم، گوش، دهان، سر، دست و...) یا نعمت‌هایی که خیلی دوستش دارند، مثل: پدر، مادر، مادربزرگ و... یا نعمت‌های طبیعی، مثل: کوه، جنگل، حیوانات، گیاهان و... با استفاده از حسّ زیبایی‌شناسی؛ می‌توان کودکان را به خداشناسی هدایت کرد.
- با ترسیم شکل‌ها و نقاشی‌هایی که در آن‌ها مؤمنان همیشه لباس‌هایی به رنگ روشن و تمییز می‌پوشند، می‌خندند و خوشحال‌اند؛ می‌توان ویژگی‌های مثبت افراد متدین را به کودکان نشان داد و به طور غیرمستقیم عادات صحیح را به ایشان آموخت.
- با تربیت دادن نمایش‌های شاد و آموزنده می‌توانیم وظایف مسلمانان را از طریق نمایش یا ایفای نقش توسط خود کودکان اشاعه دهیم و در کنار این نملیش و ایفای نقش، شعرها و نثرها آهنگین بخوانیم.
- با ارائه‌ی جلوه‌های از زندگی پیامبر اکرم(ص) و صالحان، که کودکان به آن‌ها علاقه دارند، مثل بازی کردن پیامبر با کودکان و سلام کردن او به آن‌ها و... کودکان را به الگو‌های مبارک دین اسلام علاقه‌مند ‌کنیم.
- قبل از اقدام به تربیت دینی کودکان، رفتار، اعمال و شخصیت خودمان را مورد بازنگری قرار دهیم و سعی کنیم نمونه‌ی کامل اعمال و گفتار اسلامی باشیم. به همین دلیل، چگونگی انتخاب مربیان مقطع پیش دبستانی، بسیار بسیار مهم و حیاتی است.
- همراهی کردن کودکان پیش دبستانی در مراسم دینی، برای آنان بسیار لذت‌بخش و آموزنده است. برای مثال، هم‌راهی کردن آن‌ها در نماز جماعت و جمعه، مراسم دینی و... البته بدون ایجاد سختی و فشار برای آنان، می‌تواند آموزش عملی مراسم دینی باشد.
بحث و نتیجه‌گیری
در مطالعاتی که برای نگارش این مقاله انجام دادیم و نیز در تبادل نظر با یکدیگر و با مربیان و سرپرستان مراکز پیش‌دبستانی، به نکات و مطالبی جالب دست یافتیم، از جمله این که:
*روش‌های آموزشی کودکان در مقطع پیش‌ذبستانی باید کاملاً غیرمستقیم، توأم با بازی، آزادانه و لذت‌بخش باشد و از به کار بردن روش‌های آمرانه، جداً باید خودداری شود.
*در پرورش دینی کودکان پیش‌دبستانی، باید به ویژگی‌ها و نیاز‌های این کودکان به صورت کامل توجه شود و برنامه‌ریزی آموزشی نیز باید براساس این ویژگی‌ها و نیاز‌ها طراحی گردد تا به خطا نرود.
*با توجه به اهمیت این دوره به عنوان رکن و اساس شکل‌گیری شخصیت افراد، لازم است در تدوین برنامه‌های تربیت دینی این مقطع، از افراد آشنا به روان‌شناسی، مسایل دینی و مبلغان مذهبی تحصیل کرده و مفق در این زمینه بهره برد و از مشاوره با افراد صاحب تجربه استفاده کرد.
*در نظر گرفتن مواردی مثل: بازی الگوبرداری و همانندسازی و علاقه‌ی کودکان به شادی و شعر و کلام آهنگین در برنامه‌ریزی آموزشی دینی در مقطع پیش‌دبستانی، از اهمیت اساسی برخوردار است و بدون آن نمی‌توان به موفقیت رسید.
*این پژوهش و پژوهش‌های موازی آن خطوطی کلی را ترسیم می‌کنند و افراد متخصص در زمینه‌ی روان‌شناسی، تعلیم وتربیت پیش‌دبستانی و متخصصان مسایل دینی می‌توانند به جزئیات پرداخته، برنامه‌های را تنظیم و اجرا کنند.
پیش‌نهادها
- لازم است محتاوی موجود در تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی توسط متخصصان مورد باز‌نگری قرار گیرد تا نکات مثبت و منفی آن معین شود.
- با بررسی وضعیت تربیت دینی جوانان و نوجوانان و مشخص کردن ضعف‌های آن‌ها می‌توان دریافت کرد که در چه زمینه‌هایی ضعف داریم و باید در آن‌ها سرمایه‌گذاری کنیم.
- روش‌های تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی را بر روش‌های غیرمستقیم متمرکز کنیم تا بر ویژگی‌های این کودکان منطبق شود.
- برای اجرای همایش‌های تخصصی در زمینه‌ی تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی، به ویژه در محور تدوین محتوا، برنامه‌ریزی کنیم تا محتواهایی قابل تجزیه و تحلیل و انتخاب فراهم آید.
- محتوا و برنامه‌های برای تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی، از طریق متخصصان یا با مشارکت متخصصان، ارائه دهیم.
- زندگی کامل‌ترین الگوی بشری، پیامبر اکرم(ص)، با رویکرد دینی کودکان خردسال و استخراج اصول این تربیت از زندگی ایشان، چندین باره بازنگری شود.
- در روش‌های تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی، با توجه به این که موفقیت چندانی در این زمینه حاصل نکرده‌ایم، تجدید نظر گردد.
- روش‌های تربیت دینی کودکان پیش‌دبستانی با شادی، بازی، شعر و سرود و ارائه‌ی الگوهای مطلوب برای انطباق روش‌ها با ویژگی‌ها و نیاز‌های این کودکان، همراه شود.
- عناوین پژوهشی سالانه تدوین و به شورای تحقیقات آموزش و پرورش و مؤسسات دیگر ارائه شود و نتایج پژوهش‌های انجام شده مورد بررسی دقیق قرار گیرد.


فهرست منابع:
- اسپارک، برنارد(1369): آموزش در دوران کودکی، ترجمه‌ی محمد حسین نظری‌نژاد، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی
- افروز، غلامعلی(1372): روان‌شناسی و تربیت کودکان و نوجوانان، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران
- افروز، غلامعلی(1378): نگرشی بر مبانی نظری، هدف‌ها و روش‌ها در پرورش توانمند‌ی‌های کودکان پیش‌دبستانی، نشریه‌ی پیوند، شماره‌ی242.
- سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی(1365): روش و محتوای آموزش در مراکز آموزشی قبل از دبستان (جلد اول) تهران، شرکت چاپ و نشر ایران.
- شرفی، محمدرضا(1368): مراحل رشد و تحول انسان، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- شکوهی، غلامحسین(1363): تعلیم و تربیت و مراحل آن، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
- مهجور، سیامک رضا(1374): روان‌شناسی بازی، شیراز، انتشارات راهگشا.

[ دوشنبه 1391/11/02 ] [ 14:51 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]

چکیده :

موضوع مورد بررسی این تحقیق ، ضرورتهای وجود آموزش هایی پیش دبستانی می باشد ، که با روش کتابخانه ای و بررسی کتب و مقالات مرتبط با موضوع ، انجام گرفت و نتایج زیر حاصل شدند:

آموزش و پرورش قبل از دبستان ، اصولاً شامل تمام سنین قبل از دبستان می باشد ، که حتی در اسلام زمان انعقاد نطفه و قبل از آن را مطرح می کند.در تعریف مهد کودک و کودکستان می توان گفت که ، مراکزی هستند که به پرورش غیر رسمی و نتیجتاً غیر اجباری کودکان ، برای ساعاتی از روز می پردازند . اولین کودکستان در جهان در سال 1837 توسط فردریک فروبل در آلمان تاسیس شد و اولین کودکستان در ایران در سال 1297 در تبریز توسط خانم خانزادیان ، برای تربیت کودکان ارامنه تأسیس شد که بعداً در سال 1302 جبار عسکرزاده (باغچه بان ) کودکستانی در شهر تبریز تأسیس کرد ونام آن را باغچۀ اطفال قرار داد.

با تحقیقات انجام شده توسط روانشناسان به این نتیجه رسیده اند که اگر می خواهیم افرادی سالم در آینده داشته باشیم باید به نیازهای عمدۀ کودکان خود توجه داشته باشیم و آنها را تأمین کنیم که این نیازها شامل نیازهای جسمی ، عقلی ، عاطفی ، اجتماعی ، دینی ، اخلاقی و تحصیلی می باشند. اهداف آموزش های پیش دبستانی ، تربیت کودکان قبل از ورود به دبستان می باشد. همچنین ضرورت وجود اهمیت آموزش های پیش دبستانی به قرار زیر است : حساسیت و تأثیر پذیری کودکان از محیط های آموزش ، دوام تاثیرات و عمیق یادگیری در این دوران ، پرورش تواناییهای گوش دادن ، سخن گفتن ، مشاهده کردن ، اندازه گرفتن و ... پرورش فضائل دینی ، اخلاقی ، حس انسان دوستی و کمک به همنوع از هدفهای این دوره است که از ضروریات جامعه نیز محسوب می شوند ، پس لازم است که کودکان از همان ابتدا با آموزش های لازم در دوران کودکی و با جامعه و روابط اجتماعی بیرون از خانه آشنا شوند.

 ـ مقدمه

دنیای تعلیم و تربیت کودکان یکسره در حال تغییر است و سالهای آتی برای کودکان و والدین و معلمان سالهای جالبتر خواهد بود. همان طور که ما ، به کار تعلیم و تربیت کودکان اشتغال داریم ، این تغییرات گوناگون را تجربه می کنیم ، باید به دانش آموزان  نیز کمک کنیم تا در زندگی آموزشی و پرورشی خود برخوردار از تجارب مثبتی باشند . در دو سه دهۀ اخیر در کشور ما ، هم والدین و هم مربیّان و معلمان توجۀ ویژه ای به بهبود رشد و پرورش کودکان پیدا کرده اند و اهمیّت تعلیم و تربیت در دوران کودکی برای سعادت آدمی بیشتر شناخته شده است . این توجه و شناخت به صورتی هدفدار بر محتوا و برنامه و روش آموزش و پرورش کودکان تاثیر بخشیده است و ما بر این باوریم که این جریان هنوز سیر آغازین خود را طی می کند و در آینده شاهد تحولات بسیار بزرگتری در این زمینه خواهیم بود. اما از سوی دیگر ، در ادامۀ مشکلات تاریخی که هزاران سال است کودکان دچار آنها بوده اند ، هنوز هم بدرفتاری با آنان و محروم بودن گروههای بزرگی از کودکان از تغذیه و بهداشت  و پرورش و آموزش مناسب در اکثر نقاط جهان و هم در کشور ما به چشم می خوردو جا دارد که برای رفع یا کاهش این مشکلات بکوشیم و به حقوق  کودکان و ایجاد محیطهای مساعد برای پرورش آنان توجه بیشتری داشته باشیم .

آموزش و پرورش پیش دبستانی و دبستانی نه تنها در مورد کودکان عادی کودکان دچار محرومیت فرهنگی و اجتماعی ، بلکه در مورد کودکان استثنایی ، که نیازها و ویژگیهای خاص خود را دارند ، نیز باید از کیفیت ویژه ای برخوردار باشند .(1)

آموزش پیش دبستانی ، آموزشی است که در حساسترین مراحل زندگی کودک ، یعنی از زمان تولد آغاز
می شود و تا شروع اولین کلاس رسمی دبستانی ادامه یابد و باید بتوان با برنامه ریزی دقیق در این  پایه، دانش آموزان را با محیط آموزشی آشنا کرد و آن ها را نسبت به تحصیل تشویق کرد .

 ـ مفهوم و تعریف آموزش و پرورش پیش دبستانی :

لغت preschool educaticn  در فرهنگ و بستر مشتق از دو بخش prare یعنی قبل و school یعنی مدرسه ، بمعنی اشاره به دوره ای است قبل از آنکه کودک به مدرسه برود.

آموزش و پرورش قبل از دبستان اصولا    ً شامل تمام سنین قبل از دبستان میشود. در اسلام تعلیم و تربیت از نوزادی حتی از زمان انعقاد نطفه و قبل از آن مطرح است و دستورهای لازم در این مورد داده شده است . مثلاً به گوش راست نوزاد اذان و به گوش چپ اقامه می گویند.

مراکزی را که در این دوره غالباً  به پرورش غیر رسمی و نتیجتاً غیر اجباری کودکان سالم برای ساعاتی از روز می پردازند مهد کودک و کودکستان گویند.

تأسیس مهدکودک بیشتر به منظور نگهداری وتربیت فرزندان مادران شاغل بوده است بطوری که سازمان زنان ایران رژیم سابق در نشریه ضوابط تشکیل مهدکودک برای کودکان زنان باردار در اردیبهشت 1355 مهدکودک را چنین تعریف میکند : « مهد کودک مؤسسه ای است که جهت نگهداری  کودکان سالم زنان کارمند دولت اعم از رسمی وغیر رسمی در سازمانهای مشمول یا غیر مشمول قانون استخدام کشوری تأسیس می گردد ».

و در سال 1368  دفتر آموزش و پژوهش سازمان بهزیستی کشور نیز تعریف مشابهی برای دوره آموزش و پرورش پیش دبستانی که تحت پوشش آن سازمان است ارائه کرده است .

« مهدهای کودک به مراکزی اطلاق می شود که برای نگهداری ،مراقبت و آموزش و پرورش قبل از دبستان کودکان سالم از 3 ماهگی تا پایان 5 سالگی در 3 بخش :

شیرخوار ( 3 ماهه تا 18 ماهگی ) ،  نوپا ( 5/1 سالگی تا 5/3 سالگی ) ، نوباوه ( 3 سال تا پایان 5 سالگی ) دایر می گردد ».

معنا و مفهوم دیگری برای آموزش و پرورش پیش دبستانی می توان قائل شد و آن را
دوره ای برای نگهداری  ، مراقبت و آموزش و پرورش قبل از دبستان  کودکانی می دانند که در سنین پیش دبستانی بسر می برند. یعنی می توان معنای سنی برای آن قائل شد . محدوده سنی این دوره در کشورهای گوناگون متفاوت است :

در آلمان شامل کودکان 3 تا 6 ساله می  شود. در انگلستان معمولاً کودکان بین سنین 2 تا 5 سال ، در مؤسساتی  از جمله مهدکودکها و کودکستانها به آموزش و پرورش مشغول هستند. در بلژیک این دوره شامل 5/2 ساله تا 6 ساله می شود در روسیه کودکان بین 2 ماهگی تا 7 سالگی در مهد کودکها و کودکستانها پذیرفته می شوند. در ایتالیا کودکان زیر 3 سال را در مهدکودک و 3  ساله تا 6 ساله را در کودکستانها
می پذیرند. در ژاپن کودکستانها ، کودکان 3 تا 5 ساله را می پذیرند . در هند آموزش و پرورش پیش دبستانی به کودکان 5/2 ساله تا 6 ساله اختصاص دارد. در فرانسه کودکان از 2 سالگی تا 6 سالگی  و در سوریه کودکانی که سه سال تمام داشته باشند به مراکز پیش دبستانی راه مییابند . و در استرالیا نیز کودکان 3 تا 5 ساله را در کودکستانها می پذیرند.

بهرحال در مجموع چنین می توان نتیجه گرفت که معمولاً در مهدهای کودک به نگهداری و مراقبت و آموزش کودکان زیر شش سال میپردازند ، که این کودکان نیز در کشورهای مختلف به گونه های متفاوتی طبقه بندی می شوند. نمونه ای از طبقه بندی که در کشور ما  نیز بهمین صورت است و متداولترین طبقه بندی برای کودکان 3  ماهه تا 6 ساله است  به قرار زیر می باشد :

1

از 3 ماهگی تا 18 ماهگی

کودکان شیرخوار

2

از 18 ماهگی تا 3 سالگی

کودکان نوپا

3

از 3 تا 5 سالگی

کودکان کودکستانی یا نوباوه

4

 از 5 تا 6 سالگی

کودکان آمادگی

 

همچنانکه در این طبقه بندی ملاحظه می شود در کودکستان به آموزش و پرورش کودکان 3 ساله تا سن آمادگی پرداخته می شود که پنج سال تمام می باشد. و سپس کودک آخرین سال قبل از دبستان را در دوره آمادگی میگذراند که برای آشنایی با محیط تحصیلی و آمادگی تحصیل برای ورود به کلاس اول ابتدائی
می باشد.

ـ نیازهای کودکان پیش دبستانی

تحقیقات روانشناسی کودک نشان داده است که اگر بخواهیم افرادی سالم به بار آوریم باید احتیاجات عمده کودکان را تأمین نمائیم . اگر چنین احتیاجاتی برآورده نشود رفتار آنها در همان  موقع و حتی در بزرگی  حاکی از این کمبود خواهد بود. مثلاً اگر هیچ وقت به کودک این اجازه داده نشود که برای خود مستقلاً  فکر کند و تصمیم بگیرد ، در بزرگی فردی خواهد شد عاجز از هر گونه استقلال فکری و تصمیم گیری و همیشه منتظر دیگران خواهد بود تا برایش تصمیم بگیرند و آن اعتماد و احساس احترام به خود که در نتیجه استقلال فردی  بوجود می آید در او بوجود نخواهد آمد یا مثلاً اگر کودکی باندازه کافی غذا نداشته باشد تمام عمرش فردی علیل و ضعیف خواهد بود و این فرد نحیف در آینده قدرت یادگیری و کار کردن و تامین معاش را نخواهد داشت .

روانشناسی تربیتی ، در پی بردن به این نیازها و چگونگی رفع آنها به ما کمک می کند. این نیازها عبارتند از : نیازهای جسمی ، عقلی ،  عاطفی ، اجتماعی ، مذهبی ، اخلاقی ، و تحصیلی . برنامه های مراکز آموزش قبل از دبستان نه تنها باید به رفع این نیازها مبادرت ورزند بلکه باید به رشد تواناییهای کودک کمک کنند.

در اینجا مختصراً به هر یک از نیازها پرداخته میشود :

1- نیازهای جسمی

از نظر رشد جسمانی ، کمک به هماهنگی عضلات یکی از هدفهای عمده است . تمرینات جسمانی اثرات فراوان و مختلفی  روی  دستگاههای  بدن دارند. اندازۀ شکل بدن بخصوص در زمان رشد ، بطور قابل ملاحظه ای تحت تاثیر و نفوذ مقدار نوع تمرینات بدنی قرار می گیرد و استخوانها در زمان رشد ، خود را بافشاری که به آنها وارد میشود وفق می  دهند. از آنجا که مقاومت استخوانها در مقابل شکستگی در درجه اول به قطر عرضی ، آن بستگی دارد لذا ضخیم شدن استخوان از نظر پزشکی اهمیت دارد.

از طرف دیگر تمرینات بدنی اثرات مهمی بر روی ترکیبات جسمانی و متابولیزم چربیها در بدن دارد . چاقی در سنین کودکی به چاقی در بزرگسالی منجر می شود. و یکی از عوامل اصلی کمک کننده به بروز بیماریهای قند ، فشار خون ، سرطان و همچنین موجب تصلیب شریانهای زودرس میشود.

برای کسب مهارت در به کار بردن عضلان بزرگ از اسباب بازیهای گوناگون میدانی باید استفاده شود. بازیهای پر جنب و جوش و فعالیتهای موزون که تمام اعضای بدن را به کار میاندازد به رشدو هماهنگی عضلات کمک فراوانی می کند. مانند پریدن ، خزیدن ، طناب بازی کردن ، جست و خیز کردن ، لی لی کردن ، کشیدن ، پرتاب کردن و گرفتن ، غل دادن ، خم شدن ، بالا رفتن ، سر خوردن و شنا کردن و کارهای دیگر .

2- نیازهای عقلی

تحقیقاتی که درباره رشد فکری اطفال بعمل آمده نشان میدهد که طفل درهر مرحله از رشد ، محیط خود را به نحوی می بیند و جهان برای او معنای خاصّی دارد. بنابراین ، آموزش هر موضوعی در هر سنی به طفل ، مستلزم این است که آن موضوع را بهمان نحوی که طفل محیط خود را درک می کند و در همان معنای خاصی که جهان برای او دارد در بیاوریم .

فعالیت های حسی که کودک را با محیط خارج مرتبط میسازد باعث میشود که کودک بوسیلۀ تمرینات دائمی مبتنی بر مشاهده ، مقایسه و حس تشخیص ، قوای عقلی خود را پرورش  دهد. بدین ترتیب کودک بتدریج با دنیای خارج و محیطی که در آن زندگی میکند خو گرفته و بر فهم و ادراک خود می افزاید . و هر چه تحرک محیطی در مورد یاد دادن درک صحیح  حس های مختلفه بیشتر  باشد بهمان اندازه نیز قوای عقلانی کودک تقویت یافته و رشد آن آسانتر میشود.

3- نیازهای عاطفی

عواطف طفل تاثیرات درونی اوست نه اعمال و رفتاری که از او سر میزند ؛ اعمال و رفتار ، تنها نشان دهنده وجود آن عواطف است نه خود آنها . عواطف محصول  عکس العمل فرد در برابر تجارت گوناگون اوست . پیش از آنکه بتوان در اعمال کودک تغییری ایجاد کرد باید تاثیرات درونی وی را تشخیص داد و فهمید و سپس آنها را با مراقبت تام با تجارب تازه در آمیخت . باید توجه داشت که کودک را نمیتوان با هیچ روشی و متدی به احساس مهر و عاطفه مجبور ساخت.

احساسات کودک خیلی پیشتر از شکوفائی عقلی فعالیت خود را شروع می کند ، در حالیکه هنوز مسائل عقلی را نمی فهمد و درک نمی کند ، مطالب عاطفی را درک کرده و مهر ومحبت ، خشونت ،غضب ، توجه و بی  اعتنائی در او تاثیر می گذارند. به همین جهت در اسلام به والدین تکلیف  شده است که نسبت به اطفال خود کمال مهر و محبت را بنمایند و حتی تاکید به اندازه ای زیاد است که در انتخاب اسم اطفال که زیبنده انسان باشد توصیه هایی شده است ؛تا اثرات عاطفی ناگواری در اطفال نگذارد.

4- نیازهای اجتماعی

اگر کسی توانایی ایجاد تفاهم و توافق با دیگران را نداشته باشد نمیتواند در اجتماع خود ، مفید و مؤثر واقع شود . همه ما در هر موقعیت  اعم از زندگی خانوادگی یا هنگام کار و تفریح ناگزیریم روش و رفتاری مطابق انتظارات جامعه ای که عضو آن هستیم ، داشته باشیم.

در ابتدا کودک با جهان خارج تنها از طریق مادر ارتباط دارد . ولی این رابطه مدت کمی دوام مییابد و بعد کودک متوجه خانواده و رفته رفته متوجه افراد بیشتری میشود ؛ که کیفیت محیط خانوادگی ، نه تنها از جهت گفتگوهائی که در آن میشود و یا اعمالی که انجام میگیرد  مهم است بلکه بیشتر از جهت نفوذی که خانواده به طور غیرمستقیم روی ذهن طفل دارد واجد اهمیت است . در این میان کودک به  توجه و پشتیبانی احتیاجی خاص دارد ؛ تا به استقلالی که مورد نیاز اوست برسد. والدین آگاه تدریجاً که فرزندشان علائم استقلال و اتکاء بخود را نشان میدهند کنترل را تخفیف می دهند .

موضوع دیگر این است که روح و جسم کودک مقدار زیادی بازی می طلبد و در سن 4 و 5 سالگی  بازی به تنهائی برای او رضایت بخش نیست ، به همبازی و کسب تجربه از همبازیهای خود احتیاج دارد . در غیر اینصورت یعنی اگر آنها از معاشرت با همبازی محروم گردند از لحاظ عواطف دچار صدمات و عقب افتادگی هائی خواهند شد.

5- نیازهای دینی واخلاقی

« دین عقاید و یک سلسله دستورالعلمهای علمی واخلاقی است که پیغمبران از طریق خداوند برای راهنمائی و هدایت بشر آورده اند. اعتقاد به عقاید و انجام این دستورها ، سبب سعادت وخوشبختی انسان در دو جهان است »

انکار و بلکه تردید دروجود حس مذهبی در کودکان ، مساوی انکار و تردید در رفتار و طرز تفکرات تمام جوامع ودوران هاست که گرایش گوناگون  انسانها را با اشکال چه دیروز و چه امروز اثبات کرده است .

این مطلب بیانگر یکی از اصولی ترین مسائل تعلیمات دینی است که به ما جرأت می دهد از منابع و فرهنگ غنی دینی و معنوی اسلامی که در اختیار داریم برای آموزش کودکان خردسال استفاده کنیم  . ولی آنچه که بسیار مهم است و باید در مد نظر داشته باشیم هدف تعلیمات دینی با توجه به سن و میزان رشد کودک به خصوص از جنبه عقلی میباشد ؛ که باید سعی شود کمک به رفع نیازهای دینی  و اخلاقی او طوری انجام شود که در او یک بیزاری و بدبینی نسبت به دین ، قرآن و اخلاق و معنویات بوجود نیاید .


6- نیازهای تحصیلی

هیچ برنامه آموزشی و پرورشی برای کودکان در سنین قبل از دبستان بدون هدف آماده کردن کودکان برای دبستان کافی نخواهد بود. تجربیاتی که کودکان در این سنین کسب میکنند کار آنها را در هنگام تحصیل در سال اول ودوم آسان میکند و در موفقیت تحصیلی آنها در تمام دوران تحصیل تاثیر میگذارد . کودکی که به کودکستان نرفته ، در سال اول دبستان با دو اشکال روبرو است . یکی اینکه باید بدون تجربه قبلی بیاد گرفتن دروس مختلف از قبیل خواندن و نوشتن بپردازد. و دیگر آنکه محیط تازه و بی سابقه ، برای او ممکن است نگرانی ایجاد کند ، که خود بخود از پیشرفت او در دروس جلوگیری میکند.

ـ هدفهای آموزش و پرورش پیش دبستانی

هدفها باید طوری تعیین شوند که پاسخگویی نیازهای فردی و اجتماعی کودکان بوده و به رفع آن نیازها کمک کنند. بخصوص آن قسمت از نیازهائی که امکان برآوردن آنها در محیط خانواده دشوار و یا احتمالاً میسر نیست .

این هدفها عبارتند از :

1-کمک به جریان رشد جسمی ،ذهنی ، عاطفی ، شخصیتی و اجتماعی کودکان با تکیه بر زمینه های دینی واخلاقی.

2- پرورش توانایی و استعداد کودکان به منظور آماده شدن آنها برای ورود به دوره های تحصیلات بعدی.

3- آماده ساختن کودکان جهت استفاده بیشتر و آسانتر از مفاهیم آموزشی.

4- لغت آموزی و گسترش زبان فارسی بخصوص در کودکان استانهائی که گویش محلی دارند.

5- آماده ساختن برای ایجاد روابطی اجتماعی و ایجاد حس همکاری و تعاون.

6- کمک به خانواده های کم در آمد در استفاده از یک محیط سالم تربیتی برای پرورش کودکان آنها.

در هدفهای ی که از طرف وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران تعیین شده ، تاکید بیشتری روی آمادگی تحصیلی کودک میباشد. البته دلیل آنهم واضح است  چون از نظر وزارت  آموزش و پرورش فعلاً آموزش کودکستانی را منحصراً معادل دوره آمادگی دانسته و برای این دوره هدفهای لازم و کافی تعیین کرده است . ولی همانطور که در قسمت تعریف تذکر داده شده دوره قبل از دبستان به دوره آمادگی منحصر نمیگردد.

ـ اهمیت و ضرورت آموزش و پرورش پیش دبستانی :

کودک در سالهای قبل از دبستان مرحله پر جوش و خروش شخصیت خود را طی می کند و به بازی  که طبیعی ترین شیوه نمایش احساسات و تمایلات است گرایش بیشتری نشان میدهد.

روانشناسان به ما هشدار می دهند که نخستین سالهای زندگی کودک مهمترین دوره آموزش بشمار
می روند. و در صورتی که امکانات صحیح در دسترس آنان قرار گیرد شخصیت و یادگیری و  هوش وبسط و گسترش قابل ملاحظه ای مییابد . ولی اغلب اوقات از این فرصتهای دوران کودکی استفاده
نمی کنیم .

در قرن بیستم رشته روان شناسی کودک ، روانشناسی رشد و روان شناسی یادگیری و آموزش بیش از حد انتظارات توسعه و پیشرفت پیدا کرده و تردیدی باقی نمیماند که هر طفل مجموعه ای از استعدادهای نهفته و بالقوه به شمار می رود. و تجارب سالهای اولیه هر کودک در چگونگی تشکیل شخصیت و کمال نهایی وی بی نهایت موثر می باشد و این مسأله مورد تایید تمام مکاتب روانشناسی قرار گرفته است .

عواملی که چگونگی رشد را تحت تاثیر قرار میدهند بیشمار و با همدیگر ارتباط متقابل دارند. که تفکیک اثرات این عوامل از یکدیگر کاری بس مشکل و حتی محال است . بهمین دلیل همیشه رفع و اصلاح یک رفتار ناپسند مشکلتر از طرح فعالیتهایی به منظور ایجاد  یک عادت پسندیده می باشد.

در همین زمینه در قرآن کریم آمده است : « هر گاه برگردانده میشدند به آنچه که از آن نهی می شدند ، دوباره به آن دچار می گشتند » ولو زد و العاد والمانهواعنه .

ماکارنگو نیز معتقد است که « باید در راه تربیت  صحیح تلاش کرد تا اینکه بعد به تربیت مجدد پرداخت ، که به مراتب دشوارتر است . تربیت مجدد احتیاج به قدرت بیشتر ، دانش بیشتر و حوصله بیشتر دارد.

لذا تجارت دوران اولیه کودک توأم با کیفیت رشد وی ، عامل اصلی رفتار وسلوک او است . خیلی از صفات و آثاری که در سالهای بعدی از کودک به منصه ظهور خواهد رسید ، ظرف همین سالهای اولیه که باید سالهای سازندگی و تشکیل دهندگی تامین تکوین مییابند.

حضرت علی (ع) می فرمایند : العلم فیل اصفر کا النقش فی الحجر « آموزش به کودک هم چون نقش بر سنگ نهادن است  »

به عقیده غزالی « دل پاک کودک چون گوهر نفیس است و نقش پذیر است و چون هر کارکه عظیم بود تخم آن در کودکی افکنده باشند » و تربیت را شبیه زراعت کند که تمایلات بد کودک را چون علف هرزه از کشتزار خارج کند.

به عقیده خواجه نصیر طوسی عمل تربیت در کودکی آسان است و از قول سقراط  طفل را شبیه به شاخه تر و نازک درخت می داند که راست کردن آن بسهولت صورت بندد.

افلاطون تربیت و آموختن عادات خوب در نخستین سالهای عمر را مهم میداند . کمونیوس و روسو وفروبل معتقدند که دوران اولیه کودکی یعنی تا 6 سالگی  از بهترین دوره های تربیتی است و برای تاثیر آن در دوره های بعدی زندگی اهمیت بسیار قائل شده اند.

لذا با توجه به اهمیت تاثیر پذیری آموخته های کودک در آینده و آمادگی او برای رشد و سهولت در امر فراگیری مطالب ، هیچ دلیلی نداریم که فرصت فرا گرفتن و آموختن را از کودکانی که دوران اولیه زندگی خود را می گذرانند دریغ کنیم .

امروزه این نکته به اثبات رسیده است که بسیاری از ناراحتیهای روانی کودکان و نوجوانان از قبیل دیررسی عقلانی ، نارسائی گویایی ، اشتباهات نیروی ادراکی و غیر عادی بودن رفتار ، ریشه ای بس عمیق دارد و ناشی از عدم مراقبت و راهنمائی صحیح والدین و مربیان و نیز محیط غیر عادی دوران اولیه کودکی است .

تاریخچه آموزش و پرورش پیش دبستانی در جهان

در سال 1837 میلادی فروبل  اولین کودکستان را در بلنکنبورک آلمان تأسیس کرد تا اینکه کودکان را به تدریج برای دبستان آماده سازد و از اینکه بطور ناگهانی با مقررات دبستان روبرو شوند جلوگیری نماید. و آنرا باغ کودکان (Kinderr garten)  نام نهاد . متعاقب آن در قرن نوزدهم و بیستم در کشورهای مختلف زودتر یا دیرتر به تأسیس کودکستانها یا مهدکودک ها مبادرت گردید.

در سال 1907  ماریا مونته سوری اولین موسسه تربیتی خویش را بنام خانه کودک در شهر رم دائر کرد وی کلمه مدرسه را حذف و به جای آن خانه کودک گذارد.

در قرن بیستم ، مربیانی چون جان دیوئی در ابداع روشهای سنجیده تری توفیق یافتند. در اوایل قرن بیستم مسئله تربیت مربی برای این دوره صورت واقعی به خود گرفت و پیروان جان دیوئی در دانشگاه کلمبیا و سپس در دانشگاههای دیگر ، به تربیت افرادی که علاقمند بودند در این آموزشگاهها به کار مشغول شوند ، پرداختند.

سالهای 1940 به بعد را می توان زمان گسترش عمیق تر کودکستانهای ضمیمه مدارس دولتی در بسیاری از کشورها دانست .

البته تاریخ تأسیس کودکستانها نسبت به مهدکودک قدمت بیشتری دارند و مهدکودک  ابتدا در انگلستان توسط خواهران آن مک میلان در محله های فقیرنشین ، برای پیشگیری از بیماریهای فکری و جسمی کودکان و بر پایه مراقبت غذائی و پرورش فرد فرد کودکان تأسیس گردید. در 1920 مهدکودکهای سایر کشورهای جهان از این مهد کودکهای انگلیسی الگو گرفتند.

در آمریکا این مراکز ، بسرعت در ابعاد مختلف گسترش یافت  ، در دانشگاهها برای هدفهای مختلف  از نظر تربیت مربی ، آموزش مادران و یا تحقیقات درباره کودکان و نیز در محلهای مختلف آمریکا  و مدارس گوناگون تأسیس گشت . و سپس اصول و روشهای اساسی که در دانشگاههای آمریکا و این مراکز بدست آمد به سایر نقاط جهان منتقل گشت و موجب پذیرفتن این مراکز در کشورهای دیگر و گسترش آن در جهان گردید . کشورهای مختلف به دلایل گوناگون (به دلایل اقتصادی ، فرهنگی ، اجتماعی و تغییرات وضع اشتغال  بخصوص برای زنان ) و توجه و اهمیت تعلیم وتربیت پیش دبستانی سبب شدند که این مراکز هر چه بیشتر در جهان گسترش یابند. و هم اکنون مراکز پیش دبستانی وابسته به سازمانهای دولتی ، دربخشهای خصوصی ، و در برخی کشورها در سازمان آموزش و پرورش با هدفهایی از مراقبت ونگهداری گرفته ، تا به عنوان مراکزی که مکمل خانواده ها از نظر تعلیم و تربیت می باشند وعنصر وابسته ای به خانواده ها بشمار می روند دایر گردیده است و یا با آگاهی از اهمیتی که به آموزش و پرورش قبل از دبستان قائل هستند ، این مراکز دارای اهمیت فراوانی میباشند. و کشورهائی که توانائی گسترش آنها را  چه از لحاظ فرهنگی و چه از لحاظ اقتصادی داشته اند ، امکانات لازم را برای برخورداری کودکان از این دوره فراهم کرده اند.

اینک به مطالعه وضعیت آموزش و پرورش پیش دبستانی در چند کشورجهان می پردازیم .

آلمان

برای کودکان بین 3 تا 6 سال در شهرها و روستاهای بزرگ ، کودکستانهای فراوانی ایجاد شده است . کودکستانها ازطرف مؤسسات دینی و خصوصی ایجاد و اداره می شوند. التبه رفتن کودکان به کودکستان اجباری نیست ولی بیش از 50%  کودکان از آموزش کودکستانی بمدت 2 تا 3 سال بهره مند میشوند. بودجه کودکستانها از طرف مؤسسات نامبرده تأمین می گردد و خانواده ها مبلغ بسیار ناچیزی می پردازند. و وزارت امور اجتماعی آلمان به کودکستانها توجه خاصی دارد و در سال 1965 تربیت در کودکستان را اساس آموزش اعلام کرد و در حال حاضر بیش از 75%  کودکستانها کلیه هزینه کلاسهای بهداشتی و رفاهی مجانی و بقیه از محل شهریه تأمین می شود.

آمریکا

نخستین کودکستان در سال 1855 در واتر تون در ویسکنسن توسط خانم کارن شورتز بنیاد نهاده شد  . ولی در سال 1873 که هاریس در سنت لویس میسوری متصدی کودکستان گشت ، آموزش وپرورش پیش دبستانی جزئی از نظام تربیتی ایالات متحده آمریکا گردید . کلیپاتریک و جان دیوئی در گسترش کودکستان جدید در آمریکا سهم بسزائی داشتند. هم اکنون در این کشور حداقل یک تا دو سال تعلیم و تربیت در دوره پیش دبستانی برای کودکان اجباری و مجانی است . برنامه­ها  بگونه ای تنظیم شده که ارتباط بسیار نزدیکی بین خانه و مدرسه وجود دارد و کودک را برای ورود به مدرسه آماده می کند.

انگلستان

معمولاً کودکان بین سنین 2 تا 5 سال در مؤسساتی از جمله مهدکودکها و کودکستانها در نقاطی که وسایل مورد نیاز مهد کودکها و کودکستانها فراهم نیست ؛ در کلاسهای دبستانها و مدارس ابتدایی  که بدین منظور دایر شده است به آموزش وپرورش پیش دبستانی میپردازند. اگر چه این دوره در انگلستان اجباری نیست و صرفاً بوسیله علاقه پدران و مادران و بمنظور آماده کردن فرزندان خود برای دوره دبستانی و پرورش روح اجتماعی آنان است و یا والدینی که بعلت گرفتاریهای شغلی نمی توانند در ساعات بخصوص از فرزندان خود در منزل نگهداری کنند ، میباشد ؛ اکنون صد در صد کودکان 5 ساله و اکثر کودکان 4 ساله تحت آموزش قرار دارند.

کودکان در مهدها و کودکستانها بیشتر اوقات خود را صرف بازیهای دسته جمعی و فکری و خواندن سرود و شعر ، مجسمه سازی ، نقاشی وشنیدن افسانه و داستانهایی که مربی برایشان نقل می کند ، می نمایند.

ساختمان ، وسایل آموزشی و تجهیزات این مراکز بر حسب احتیاجات کودکان تهیه شده است . ساعات کار این مؤسسات از ساعت 9 صبح تا 12 ظهر و در برخی از این مراکز که اغلب خصوصی هستند از ساعت 9 تا 3 بعداظهر می باشد. مربیان این مراکز دارای تخصص لازم در زمینه تعلیم و تربیت کودکان قبل از دبستان می باشند . در هر کلاس بیش از 20 تا 25 کودک پذیرفته نمی شوند.

اگر چه طی چند دهه اخیر مسؤلان و دست اندرکاران تعلیم وتربیت در زمینه گسترش آموزش و پرورش قبل از دبستان ، با توجه به اهداف آن تاکید بسیار ورزیده اند ولی تعداد کودکستانهائی که از دولت کمک دریافت می دارند رشد چندانی نداشته و اکثر کودکستانها و مهدکودکها توسط بخش خصوصی تأسیس و اداره می شود.(2)

ژاپن

در ژاپن کودکان زیر سه سال در مهد کودک پذیرفته می شوند و کودکان 2 و4 و 5 ساله در کودکستان تحت آموزش قرار می گیرند. اغلب مؤسسات آموزش قبل از دبستان را بخش خصوصی دایر کرده و با مشارکت و نظارت مقالات محلی آموزش وپرورش اداره می شوند.

وظیفۀ اصلی مهدکودکها پرستاری و مراقبت از کودکان و پاسخگویی به نیازهای زیستی ، بهداشتی و روانشناختی آنان است و عمده ترین وظایف در کودکستانها فراهم کردن محیطی است که رشد ارتباطات اجتماعی و خودیاری را موجب شود و در سال پایانی این دوره ، وظیفۀ عمده ، آماده کردن کودکان برای ورود به دبستان است . عملاً در سال آخر دورۀ کودکستان برنامه های آموزشی بر این اصل استوار است که از کودک ، دانش آموزی موفق ساخته شود. (3)

ترکیه

بعضی از مؤسسات آموزشی قبل از دبستان در ترکیه به طور مستقل و برخی به طور متصل به مدارس ابتدایی فعالیت می کنند. هدف آن عبارت است از آماده کردن کودکان برای ورود به دوره ابتدائی ، کلیه حرکات و پیشرفتهای کودکان در خلال مدت آموزش ارزشیابی  می شود. ولی نتایج این ارزشیابی و اصولاً شرکت در دوره آموزش قبل از دبستان شرط لازم برای ورود به دوره ابتدایی نیست .(4)

ـ تاریخچه آموزش و پرورش پیش از دبستان در ایران

در ایران قبل از اسلام کودکان در خانه یا آتشگاه تربیت می شدند.  با ظهور اسلام ، ایران جزو کشورهای اسلامی  در آمد . تاکید اسلام بر تعلیم و تربیت و نیز تشویق و تائید پیامبر گرامی حضرت محمد (ص) و ائمه معصومین ( ع ) بر احترام به کودک و توجه به او از طرفی و علاقه ایرانیان به فراگیری علم و دانش از طرف دیگر ، سبب شد که از مراکز آموزشی برای خردسالان که مکتب خانه ها بودند استقبال شود. قبل از پیدایش مدارس جدید ، مکتب خانه ها مهم ترین مراکز آموزشی برای خردسالان بودند. ولی بعلت تغییراتی که در وضع آموزش و پرورش جهان و به تبع آن در ایران بوجود آمد ؛ و نیز بعلت ضرورتهای اجتماعی واقتصادی ، در بعضی از شهرهای ایران از جمله تهران و تبریز در سال 1298 مسیونرهای   مذهبی و اقلیتها ، کودکستانهائی را برای مراقبت اطفال تأسیس کردند و نخستین اقدامات در امر نگهداری کودکان صورت گرفت .(5)

در سال 1297 در تبریز خانم خانزادیان برای تربیت کودکان ارامنه کودکستانی تاسیس کرده بود که حدود 15 نفر دخترو پسر شاگرد داشت که همه ارمنی بودند.

درسال 1302 جبار باغچه بان ، توسط آقای فیوضات رئیس فرهنگ آذربایجان کودکستانی تاسیس کرد که نام آن را باغچه اطفال گذاشتند. و مربیان را باغچه بان نامیدند. البته این نام در کشور تعمیم نیافت . ولی مرحوم باغچه بیان این نام را نام خانوادگی خود قرار داد . وی سپس در سال 1307 کودکستان دیگری در شیراز  تأسیس کرد . و در سال 1310 وزیر فرهنگ وقت قره گوزلو با تقاضای امتیاز کودکستان خانم بر سایه ( با دفاع مرحوم باغچه بان از تقاضای وی ) موافقت کرد . البته خانم بر سایه در روزنامه اعلام کرد که اولین کودکستان ایرانی خود را افتتاح  کرده است ؛ ولی همچنانکه شرح آن گذشت قبل از آن کودکستانهای دیگری نیز در تبریز و شیراز دایر شده بودند. قبلاً در تهران نیز مادام خانزادیان و در سال 1303  مؤدب الملک ، کودکستانهائی تأسیس کرده بودند.

در سال 1312 اساسنامه ای برای کودکستانها وضع شد ، که بر طبق آن سون ورود به آن 4 سال بود . و روزی 3 تا 5 ساعت بازی ، حرکات موزون ،  سرود ، ورزش ، موسیقی ، داستان گوئی ، حفظ اشعار آسان و نقاشی پیش بینی شده بود. و در سال 1334 اداره مستقلی برای اداره امور کودکستانها در وزارت فرهنگ تشکیل شد . و یک سال بعد از آن آئین نامه جدیدی برای اداره امور کودکستانها به تصویب رسید که طبق آن سن کودکان برای این دوره بین 6-3 سال قید شده بود. گسترش کودکستانها نسبت به سایر مقاطع تحصیلی بسیار کند بود. بطوریکه  در سال تحصیلی 1313  در سراسر کشور 22 کودکستان و 2447 کودک و در سال 1331 به 74 با 5520 کودک و در سال 1335 به 103 با 9300 کودک افزایش  می یابد.

از سال 1335 به بعد بتدریج به گسترش کودکستانها  توجه بیشتری می شود. به طوریکه در سال 1340 تعداد کودکستانها به 348 و کودکان به 23006 نفر افزایش می یابد در همین سال اداره امور کودکستانها  منحل می شود و تمام امور مربوط به کودکستانها به اداره کل تعلیمات ابتدایی محول می گردد. از این سال به بعد توجه بیشتری به آموزش و پرورش پیش از دبستانی چه از سوی دولت و چه از سوی بخش خصوصی می گردد . و خانواده  های طبقات متوسط نیز امکان  یافتند که از این مراکز برای فرزندان خود استفاده کنند.

اقدامات دیگری که می تواند آنها را نشانه توجه دولت به آموزش وپرورش پیش دبستانی دانست عبارتند از:

ـ تربیت نیروی انسانی از طریق آموزشگاههای کودکیاری

ـ تربیت نیروی انسانی از طریق مراکز آموزش عالی از جمله مدرسه عالی شمیران سابق

ـ تشکیل کلاسهای آمادگی ضمیمه دبستان برای کودکانی که 5 سال تمام داشتند

ـ تأسیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

ـ تأسیس شورای کتاب کودک

ـ دایر کردن مهدهای کودک در وزارتخانهها زیر نظر سازمان زنان ایران (6)

ـ آماده سازی محیط یادگیری و برنامه زمانی

محیط و برنامه زمانی به گونه ای تنظیم می شوند که در طی روز حداکثر فرصت برای یادگیری کودک فراهم شود.

هدف اصلی مربیان از تنظیم محیط و برنامه ، اشتغال کودکان به بهره گیری از فرصتهای یادگیری آن در تمام مدت روز است . این بدان معنی است که آماده سازی محیط و زمان بندی هر کودکستان به نحوی ویژگیهای خود را دارد و به برنامه آموزشی و تعداد کودکان مربوط می شود. مثلاً از آنجا که برنامه آموزشی  مراکز نگهداری کودکان نوپا با برنامه آموزشی مرکز مراقبت از کودکان معلول و مراکز بعد از دبستان با یکدیگر متفاوتند ، برنامه فعالیتهای آنان نیز با هم تفاوت دارند. ولی بر تهیه برنامه وتنظیم محیط آموزشی تمامی این مراکز اصول مشترکی حاکم است . این اصول به ایمنی ، میدان دید ، سهولت حرکت و رعایت نظم و ترتیب برای انجام فعالیت مربوط می شود.(7)

ـ مبانی برنامه های آموزشی دوران اولیه کودکی

طی چند سال گذشته برنامه های ابتکاری  بسیاری در زمینه آموزش کودکان خردسال پیشنهاد گردیده است . هر یک از این برنامه ها داعیۀ ارائۀ تجربه آموزشی صحیحی را دارند و هر یک مدّعی در برداشتن بهترین تجارب برای خردسالان می باشند. اگر چه بسیاری از برنامه های فوق در حقیقت برای گروههای محدودی از کودکان مانند کودکان  محروم به وجود آمده اند ، ولی طرفداران بعضی از آنها برنامه های آموزشی خود را مناسب حال تمام کودکان خردسال دانسته اند . برخی از این برنامه ها که به عنوان برنامه های « جدید » ارائه شده اند  در اصل اَشکال تغییر یافتۀ روش معمول هستند ، اما تفاوت فاحشی بین بسیاری از
برنامه های ابتکاری و روش مهدکودکها و کودکستانهای سنتی بچشم می خورد . با این وجود ، اختلاف مبانی این برنامه ها مهمتر و قابل ملاحظه تر از تفاوت روش آنهاست .

1- کودک ، مبنای برنامه های درسی

طبق نظر برخی از نظریه پردازان ، برنامه های آموزشی خردسالان باید منبعث از خود کودک باشد . با مطالعۀ آثار فردریک فروبل و ماریا مونته سوری بلافاصله می توان دریافت که این دو پیشگام آموزش خردسالان ، برنامه های آموزشی خود را بر مبنای مشاهدات خود از کودکان قرار داده اند.

کودکستان فردریک فروبل به کارگیری منظم فعلیتهای دستی یا پیشه ها و استفاده از ترانه ها و بازیهای انگشتی یعنی بازیها و ترانه های مادران را شامل می شد . به تصور فروبل اینگونه فعالیتها را کودکان خود برای او به نمایش می گذاشتند. دکتر مونته سوری نیز ، بشکلی مشابه ، با مشاهدۀ نحوۀ استفاده کودکان از وسایل آموزشی ، به تهیه وسایل می پرداخت و روش آموزشی خود را  اعمال می کرد. او از این طریق ارکان اصلی یادگیری را جدا می ساخت و آنها را به ترتیبی منظم در روش مشهور خود یعنی روش مونته سوری می گنجاند. از نظر دکتر مونته سوری مشاهدۀ کودکان مبنای آموزش و پرورش علمی محسوب می شد. تحلیل فروبل از رفتار کودک بیش از آنکه علمی باشد عرفانی بود.

با نگاهی دقیقتر به آن برنامه های آموزشی که از مشاهدات طبیعی کودکان گرفته شده اند می توان به حُسن انتخاب این مشاهدات و نیز کاربردهای آنها  پی برد.


 

2- تدوین برنامه آموزشی بر منبای نظریه رشد

مبنای برنامه های آموزشی که توسط مربیان دوران اولیه کودکی به کار گرفته شده است نظریه رشد کودک است . چنین نظریه ای اساس تحقیقات آرنولدگزل را تشکیل می دهد. او در این تحقیقات رشد کودک را عمدتاً  مربوط به وضعیت نمو او  می داند. با مطالعه کودکان مرحلۀ رشد و شکوفایی دوران کودکی آنان را تعیین می کنند. اصول رشد که توسط گزل و همکارانش ارائه شده است بر پایۀ مشاهدات بسیاری که از کودکان ، در سنین مختلف ، به عمل آمده استوار است . با استفاده از این نظریه کودکان را در کلاسهای مهدکودکها و کودکستانها بر اساس سن آنها دسته بندی کرده اند و فعالیتهایی را که بنحوی خاص مناسب رده سنی آنها تشخیص داده اند برای آنها فراهم ساخته اند.

3- تنظیم برنامه آموزشی بر مبنای نظریۀ یادگیری

نظریۀ رشد کودک تنها یک شکل از نظریۀ روانشناختی است که برنامه ریزان آن را مبنایی برای برنامه های آموزشی قرار داده اند. نظریه های یادگیری و نظریه های هوش نیز در این مورد به کار گرفته شده اند. نظریه رشد دگرگونی دراز مدت رادر انسان مورد بحث قرار می دهد ، ولی نظریه یادگیری سعی بر این دارد  تا دلیلی  را برای دگرگونی کوتاه مدت اقامه کند. تاکنون توسّل به نظریۀ یادگیری به عنوان مبنای برنامه های درسی در روشهای مختلف بسیاری مرسوم بوده است .

برنامۀ آموزشی بر مبنای رفتار در برنامه دوران اولیه کودکی در کالج معلمان وتحت رهبری پتی اسمیت هیل عرضه شده است ، شواهدی را در باره نفوذ مکتب رفتارگرایی تورن دایک ارائه می دهد. در این برنامه کودکستان را محلی برای پرورش عادت دانسته اند. در همین زمان فهرستهایی از عادات مناسب و وضعیتهای محرک توصیه شده برای کودکان بمنظور استفاده معلمان کودکستان تهیه شده است .


 

4- تدوین برنامه آموزشی بر مبنای مفاد آزمونها

ارزشیابی و آزمون روانی شکل دیگری از روان شناسی است که اغلب برای تعیین ضابطۀ برنامه های آموزشی به کار می رود و کاربرد آن در عمل بیش از تئوری است . مثلاً ، بسیاری از برنامه های آموزش کودکان را راههایی در جهت افزایش هوش توجیه می کنند و یک راه تشخیص هوش کودکان از طریق برگزاری و نمره گذاری آزمونهای هوش صورت می گیرد . این گونه آزمونها شامل موادی هستند که در نمونه گیری از یک سری رفتارهای ذهنی کودکان به کار گرفته می شوند. در حقیقت روائی هر ماده به این امر بستگی دارد که انواع بسیاری از  رفتارهایی را که شاید از کل رفتارهای  هشیارانه گرفته شده اند نشان
می دهد.

از آنجا که اثر بخشی برنامه های آموزشی از طریق نمرات بیشتری که دانش آموزان در آزمون هوش
می گیرند  مشخص می شود ، به سادگی می توان نتایج حاصل از آزمونهای هوش را به عنوان محتوای واقعی برنامه بکار برد.

5- برنامۀ آموزشی بر مبنای دانش سازمان یافته

حدود ده سال  پیش  ، برونر اظهار داشت که زمینه های سازمان یافتۀ دانش می بایست اساس برنامه های آموزش کودکان در همۀ سطوح را تشکیل دهند. وی چنین استدلال می کرد که از «ساختار بخشهای آموزشی » می توان به عنوان  وسیله ای برای اثبات اهمیت تحصیلات آموزشگاهی استفاده کرد. کودکان ، در طی دوره آموزشگاهی خود ، مدام به طرق پیچیده تری با مفاهیم کلیدی در هر زمینه ای از دانش مواجه می شوند. این مفاهیم را می توان بطور ذهنی  و از طریق صحیح ، در هر مرحله ای از رشد آموزش داد.

6- برنامه آموزشی بر مبنای محتوای آموزشگاهی

اگر چه نظریۀ روان شناسی ، زمینه ای را برای توجیه پیشنهادهای برنامه درسی ارائه می دهد،  ولی این نظریه تنها مبنای برنامه های آموزشی نیست ؛ مبنای رایج دیگر محتوای آموزشگاهی دوره های بعد نام دارد. مثلاً « آمادگی خواندن » امری مهم تلقی می شود چرا که کودکان را برای آموزش خواندن مهیا
می سازد . به رغم آنکه مهارتهای آمادگی بتنهایی اهمیتی ندارند سودمند به نظر می رسند زیرا این مهارتها و انواع دیگر یادگیری کودکان را برای نیازهای آموزشگاهی دورۀ بعد آماده می سازند. از این طریق مشکلات حیات و آموزشهای آینده قبل از وقوع بر دوش کودک سنگینی می کند.

7- مبنای صحیح برنامه های درسی

نظریه های مختلف  در باب تعیین ضوابطی برای برنامه های درسی ، طی سالها استفاده مورد تجدید نظر و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . تعدادی از این نظریه ها را باید کنار گذاشت. از بین مواد آزمون و محتوای آموزشگاهی هیچ کدام را نمی توان مبنایی مناسب برای نوعی برنامه درسی در نظر گرفت . به کارگیری هر یک ، سبب ایجاد نوعی حصار فکری می شود ، حصاری که فقط در این جهت از نحوۀ عمل موجود حمایت می کند که آن نحوۀ عمل وجود دارد.

محتوای برنامه های آموزشگاهی باید بیشتر حاصل ابتکار مربیان باشد و بر بوته آزمایش روان شناسی قرار گیرد ، نه آنکه از نتایج طبیعی رفتار کودکان یا اندیشۀ بزرگسالان ، یا سازمان رسمی فراهم آید.(8)

ـ ایجاد ارتباط متقابل با والدین کودکان

خانه و والدین کودک کامل کننده رشد هر کودک ، به عنوان فردی مستقل ، محسوب می شوند. بنابراین ، یک محیط آموزشی مطلوب ضرورتاً از طریق کودک با والدین کودک ارتباط متقابل برقرار می کند.

ـ ارتباط های غیر رسمی

مربی از طریق ارتباطهای غیر رسمی ، والدین را از میزان علاقه و توجه خود به کودکان آگاه می سازد . ارتباط با والدین بتدریج  و در خلال صحبتهای معمولی و دنباله دار درباره کودک برقرار می شود. والدین ، ضمن صحبت با مربی درباره کودک خود ، دربارۀ رفتار او در خانه ، تجربه های  حال و گذشته او ، و ارزشهای شخصی  خود ، انتظارها و دلبستگیهایی که به خود و فرزند خود دارند به گفتگو می نشینند. مربیان نیز ، همراه صحبت با والدین درباره کودک ، پذیرش و استقبال از کودک ( و بطور ضمنی از
 والدین ) را با آنها به بحث می گذارند. همچنین مربیان دربارۀ ویژگیهای حرفه خود ، شناختشان نسبت به یادگیری و پیشرفت کودکان ، و احترامی که برای رازداری و تمایل به کمک قائل هستند با والدین گفتگو
می کنند. غالباً در خلال ارتباطهای غیر رسمی کوتاه مدت و مکرر است که ، روابط اولیه مربیان و والدین پی ریزی می شود.

ـ ارتباطهای رسمی

هدف ارتباطهای رسمی ، تنظیم یک برنامه دقیق برای مطلع ساختن والدین کودکان از وضع آموزشی فرزندشان در قالب جلسات والدین و گزارش پیشرفت است . موثر بودن ارتباطهای  رسمی به نوع
رابطه­ای که در خلال ارتباطات غیر رسمی  ایجاد می شود بستگی دارد. اینک باید آنچه در تماسهای اتفاقی یا عمومی با والدین مورد سوء تعبیر قرار گرفته ، تحمل یا بهانه جویی شده است مورد بحث قرار گیرد. هر چند مربی هر کودک را به عنوان فردی که آموزش می بیند می پذیرد و از رفتار او لذت می برد ولی
نمی تواند اطلاعات خاص مربوط به رفتاری که کودک را در محیط آموزشی یا اجتماعی آینده او با مشکلات مواجه  خواهد کرد از والدین آن کودک پنهان نگهدارد . برغم آنکه جلسه اولیا یا گزارش پیشرفت عمدتاً جنبه مثبت دارد و بر عملکردها و مهارتهای کودک تاکید می کند ، هنگام صحبت با والدین نمی توان از افشای نواقص خودداری کرد. با این همه ، مربیان باید قبل از آغاز بحث دربارۀ مشکل کودک ، آنچه از مهارت همدلی ومشاوره در وجود خود سراغ دارند ، مدد گیرند تا نگذارند به غرور والدین کودک لطمه ای وارد شود. بنابراین ، آنها برای نوشتن گزارشهای پیشرفت و بر پایی  جلسات اولیا به دقت و برنامه ریزی خاص نیاز دارند.(9)

ـ برنامه های آموزشی برای خردسالان محروم

طرح ضرورت برنامه ریزی پیش دبستانی برای کودکان محروم در عمل واکنشهای مختلفی داشته است .

گاه بدون توجه به نوع فعالیت آموزشی یا کیفیت آموزش در برنامه ، برنامه های قدیم یا جدید برای  کودکان اجرا شده است . البته در برخی موارد ، محتوای برنامه و شیوۀ آموزش بطور دقیق مورد بررسی قرار گرفته است .

ـ تدارک برنامه های پیش دبستانی برای کودکان  محروم

در بسیاری موارد به کودکان مناطق ، محروم آموزش پیش دبستانی داده می شود ولی در محتوای فعالیتهای ارائه شده به آنها دقت لازم به عمل نمی آید. این امر ممکن است به علت متضاد بودن دلایلی باشد که بر اساس آن این کودکان را در نظام پیش دبستانی قرار می دهند و یا به سبب عدم آشنایی با عواملی که
تجربه های آموزشی سالهای اولیه را پربار می سازند. برای مثال ، کودکان برخی مناطق را بیش از هر چیز برای مراقبت و نگهداری به مراکز آموزش پیش دبستانی می سپارند. گاه والدین آنها عهده دار شغلی هستند یا به دلیلی شرکت در فعالیهای آموزشی ناگزیر به جدا بودن از فرزندان خویشند. اگر تسهیلات برای مراقبت روزانه خوب کافی نباشد ، مسوؤلان برنامه ریزی مصلحت را در آن می بینند که تا حد امکان موقعیت مورد پسند برای کودکان فراهم سازند تا سبب آسودگی خاطر والدین آنها شود. گاه ممکن است حتی چنین احساس کنند که برنامۀ مراقبت روزانه از رها ساختن کودکان در خرابه ها یا مراکز فساد بهتر است . مسؤولان برنامه ریزی در بسیاری از موارد دچار اشتباه می شوند زیرا گاهی چند ساعت مراقبت به جای آنکه سودبخش باشد مضر است . گاه هر چند خانه ای در پایین شهر از نظر ظاهر محقر است ولی شاید روابط متقابل در آن چنان پربار باشد که کودک را از نظر فکری و اجتماعی تربیت کند و این نوع روابط را نتوان در مراکزی سازمانی ولی ناقص جستجو کرد.

در مواردی ، هدف از برنامه های پیش دبستانی کودکان محروم ، در وهلۀ اول ، ایجاد شغل برای مردم جوامع محروم است . ممکن است اعضای شورای محلی در کنار کارکنان با تجربه به کار مشغول شوند. هر چند این شیوه در برنامه های آموزش کودکان محروم دارای محاسن زیادی است ولی افرادی که با کودکان سر و کار دارند باید بدقت انتخاب و حمایت شوند. فرصتهای شغلی  در مناطق محروم افزایش می یابد زیرا مدارس برای تمام مقاطع آموزشی از افراد تازه کار استفاده می کنند.

ـ چه کسانی محروم نامیده می شوند؟

برای گروهی که ما آنها را محروم می خوانیم تعاریف مختلفی به کار رفته است از جمله : « محروم از نظر فرهنگی » ، « دچار فقر مالی » ، و « کودکان پایین شهر » . این تعریفها همه به افراد فقیری اشاره دارد که برنامه آموزشی معمول مدارس مناسب آنها نیست .

گاه از رهنمودهای اقتصادی برای مشخص کردن گروه محروم جامعه استفاده می شود. برای مثال ، ممکن است کودکان خانواده هایی که درآمد سالانه آنها کمتر از 3000 دلار است محروم خوانده شوند ، ولی با این گونه رهنمودها نمی توان میان خانواده های بسیاری که درآمد اندک دارند تفاوت دقیق قائل شد . قدرت خرید پول هر منطقه با منقطۀ دیگر متفاوت است .. مسائلی دیگر به جز امور مالی نیز از عوامل ایجاد محرومیت محسوب می شود.

گاهی گروههای اقلیت یا افرادی که بطور مشخص دارای فرهنگ فرعی هستند به عنوان محروم شناخته
می شوند. سفیدپوستان جنوب آپالاش ، ساکنان سیاه پوست محلات فقیرنشین ، آمریکائیان مکزیک ، اهالی پورتوریکو و سرخ پوستان آمریکا مردمان «محروم » نام گرفته اند . هر چند هر یک از این گروهها در حقیقت بیش از حد معمول به جمعیت محروم متعلق است ولی ظاهراً نمی توان همه افراد هر گروه را محروم شمرد.

هر چند تعریفهای رسمی از واژه « محروم » چندان به کار معلم نمی آید ولی بهتر است به این نکته توجه کنیم که وجه تشخیص این گروه کودکان نشو و نما در فقر ، در محیطی شهری یا روستایی است ، و اینکه گروه عظیمی از مردم محروم به گروههایی با فرهنگ پایین تعلق دارند که معمولاً گرفتار تبعیض و از فرهنگ مسلط جامعه جدا بوده اند.

ـ علل توجه به آموزش کودکان محروم

تغییرات اساسی در خط مشی آموزشی معمولاً به تحولات جامعه مربوط می شود و تا زمانی ادامه پیدا
می کند که در برآوردن نیازهای جامعه موثر باشد. عواملی که توجه به مسألۀ آموزش کودکان محروم را سبب شده اند بسیارند . عواملی اجتماعی چون نهضت حقوق مدنی و نگرانی سیاستمداران از وجود فقر در کشوری متمکن از آن جمله اند.

ـ شیوه های کار با کودکان محروم

معمولاً چند شیوۀ کلّی و فرضیّه های بنیادی در برخی طرحها وجود دارد که اطلاعات مفید و قابل اجرایی را برای آموزش کودکان محروم به معلمان می دهد. این شیوه ها عبارتند از :

تدارک نیازهای « خارج از کلاس » کودک ، تغییر ساختار محل زیست ، آموزش والدین ، فراهم ساختن غنای کلّی ، آموزش مهارتهای خاصّ آماده سازی به کودکان ، بهتر ساختن عملکرد ذهنی آنان ، ساده کردن زبان آموزش و افزایش انگیزۀ یادگیری.(10)

ـ آموخته های کودکان در پایان دورۀ پیش دبستانی

نباید تصور شود که آنچه اطفال در پایان دورۀ پیش دبستانی ، در سطح های مختلف ، کسب کرده اند مبین و نتیجه منحصر بفرد توانائیها و استعدادهای پیچیده و گوناگون ایشان است .

اما باید بخاطر داشت که کودکان به حسب اینکه در چه ماهی متولد شده باشند و در نتیجه در چه ثلثی از سال تحصیلی به کودکستان وارد شوند ، معلومات مختلفی خواهند داشت زیرا امکان دارد که پاره ای اطفال مدت بیشتر و پاره ای دورۀ کمتری را در کودکستان بگذرانند. ممکن است کودکی هنگام انتقال به دبستان درست 7 سال داشته باشد . به این ترتیب معلومات اطفال بطور قابل ملاحظه ای متفاوت جلوه می کند و این حقیقتی است بس مهم و در عین حال دشوار برای مربیانی که آموزش و پرورش دبستانی این کودکان را بعهده می گیرند.

طفلی که دورۀ پیش دبستانی دیده (تقریباً 7 ساله ) به نسبت بر وجود خود مسلط بوده ، احساس مسؤولیت می نماید ، مستقل بوده وقادر است از جان ودل بطریقی قطعی و عملی ، بطور بی پیرایه ای خود راوقف کاری دشوار نماید. اغلب این کودکان بسیاری از علائق و حوادیث را که جسماً و روحاً برای آنها تازگی و سرزندگی دارد چشیده اند. ایشان تا اندازه ای انضباط اجتماعی و خود اداره کردن را ، ضمن زندگی گروهی روزانه خود ، یاد گرفته اند و می توان انتظار دوستی نشاط آور و موثر را از آنها داشت . این اطفال خواهند آموخت که چطور خود را توجیه کنند ، بسیاری دیگر را از توضیحات و توصیفاتی که شخصاً دیده یا تخیل  نموده و کتابچه های خود را از آنها پر کرده اند می توان شناخت .

پاره ای شعر می سازند و برخی دیگر قادرند آثار ساده و دقیقی پدید آورده نویسندگی را برای بسیاری از مقاصد دیگر مورد استفاد قرار دهند. در حقیقت جهش ناگهانی که بسیاری از کودکان مخصوصاً در یادگیری زبان ، خواه به صورت شفاهی یا نوشتنی ، در پایان 11 سالگی نشان می دهند ، حتی برای آموزگارانی که سالها تجربه تدریس دارند، فوق العاده و شگفت انگیز بنظر می رسد . پاره ای به روانی
می خوانند و عمیقاً به مفهوم موضوع جذب می شوند و بسیاری قادر هستند کتابها رابخاطر اینکه مطالب معینی را در آنها جستجو کنند ، مورد استفاده قرار می دهند تا این موقع  همه بجز عدۀ معدودی از اطفال باید خواندن را آغاز کرده و پیشرفتشان در حساب ، ریشۀ استوار گرفته باشد. تا این موقع تقریباً تمام اطفال آموخته اند که چگونه از عهده بکار بردن انواع واقسام مواد و افزارهای مختلف برآیند و باید در وجود آنها هنوز اشتیاق و مهارت استعمال این وسائل را ، که ازمشخصات کودکان در این سن است ،وجود داشته باشد. کودکان باید مدام و با اعتماد به نفس قدرتهای جسمانی خودرا به کار اندازند و بکوشند با تیزهوشی به ارضاء هر چه بیشتر تمایلات خود در این زمینه نائل آیند.

به دلایل مختلفی ، پاره ای از اطفال ، در یکی از زمینه ها نسبت به بقیۀ اطفال به پیشرفت کمتری نائل
می آیند . این صرف نظر از اینکه درجۀ معلومات اطفال در چه حدی است ، این نکته حائز کمال اهمیت است که اطفال باید دورۀ آمادگی رادر حالی ترک کنند و قدم به دبستان گذارند که احساس اطمینانی از آنچه که تاکنون به ایشان تعلیم شده است بدست آورده و از همه مهمتر اینکه آماده و مشتاق برای آموزش و یادگیری بیشتر گشته باشند. چنانچه کودکان توانسته باشند از ناملایمات و دلسردیها فرار کنند و حتی برای انجام چند کار و بکار بردن موثر تواناییهای خود در آنها ، اعتماد کافی در خود یافته باشند ، می توان امیدوار بود که خواهند توانست آمادگی لازم را برای مرحله بعدی داشته باشند.(11)

ـ پژوهشهای عملی انجام شده در خصوص آموزش های پیش دبستانی

الف ـ موضوع : آموزش و پرورش دوره پیش ازدبستان ، چاپاری ، عهدیه (83-82)(12)

هدف کلی :

فراهم ساختن محیطهای آموزشی مطلوب در شرایط گوناگون برای کودکان 2 تا 7 سال

اهداف جزئی :

1- روشی که معلم باید داشته باشد یعنی اطلاعاتی از رشد ، تربیت کودک در سالهای پیش از دبستان و انواع یادگیری که کودک نیاز دارد.

2- انتخاب مواد ، برنامه ، اجرای برنامه آموزشی در طی دوره ، تنظیم آهنگ یادگیری با توجه به جنبه های رشد و جدول برنامه

3- توجه به نیازهای هر یک از کودکان و فراهم ساختن برنامه هایی متناسب با تفاوتهای فردی کودکان

نتایج تحقیق

1- کودکان در پیش دبستانی با مفاهیم و مهارتهای گفتاری و جسمی که برای یادگیری خواندن ، نوشتن ، حساب کردن در کلاسهای ابتدایی ضروری هستند آشنا و ازاین نظر آماده می شوند.

2- کودکان از نظر تواناییها ، علایق و نیازهایشان با یکدیگر متفاوتند و به میزان متفاوتی نیز رشد می یابند.

3- دوران اولیه کودک دوره ای حساس برای رشد شایستگیهای ارتباطی کودکان است .

4- کودکان نه تنها از طریق یادگیری شفاهی ، بلکه از طریق پژوهش فعال ودست ورزی در محیط خود رشد می کنند.

5- در دورۀ پیش از دبستان نوشتن به طور رسمی توصیه نمی شود.

6- استفاده از حواس ، اساس روند دانستن و شناختن است ، کودک از طریق حواس پنجگانه یاد
می گیرد و می آموزد.

ـ پیشنهادات

1- برگزاری کلاسهایی برای به روز کردن و ارائه آموزش های لازم به مربیان به منظور بالا بردن سطح فکری و پرورش تواناییهای مربیان

2- افزایش تعداد کلاس ها و تقسیم بندی کودکان بر اساس گروه سنی

3- حمایت از مراکز پیش دبستانی از طریق مسئولین و ارائه امکانات بهتر و بیشتر به مهدکودکها

4- گنجاندن برنامه ای که نسبت به نیازهای کودکان انعطاف پذیر باشد.

5- گنجاندن برنامه ای ویژه و خاص برای کودکان مناطق محروم

6- تلاش در جهت همگانی و اجباری نمودن دوره پیش دبستانی

7- توجه به جنبه های مختلف رشد کودکان

8- تعیین شهریه ای مشخص برای هر کدام از مراکز پیش دبستانی  با توجه به امکانات و خدمات این مراکز


 

ب ـ موضوع : میزان تاثیر دورۀ پیش دبستانی بر پیشرفتهای تحصیلی دانش آموزان پسر پایه اول ابتدایی در شهرستان بانه ، محمد عالی ، کریم فردیان (79-78).(13)

ـ اهداف جزئی :

1- تعیین میزان تاثیر شرکت دادن کودکان در کلاسهای آموزش پیش دبستانی بر پیشرفت درس قرائت فارسی

2- تعیین میزان تاثیر شرکت دادن کودکان در کلاسهای آموزش پیش دبستانی بر پیشرفت درس املاء فارسی

3- تعیین میزان تاثیر شرکت دادن کودکان در کلاسهای آموزش پیش دبستانی بر پیشرفت ریاضی

4- تعیین میزان تاثیر شرکت دادن کودکان در کلاسهای آموزش پیش دبستانی بر پیشرفت درس علوم

ـ فرضیات تحقیق:

الف ـ میان یادگیری کلامی در درس قرائت فارسی و آموزشهای پیش دبستانی رابطه معنار دار وجود دارد.

ب ـ میان حافظه  نوشتاری در درس املاء فارسی و آموزشهای پیش دبستانی رابطه معنی دار وجود دارد.

ج ـ میان یادگیری فعال در درس ریاضی و آموزشهای پیش دبستانی رابطه معنی دار وجود دارد.

د ـ میان یادگیری فعال در دروس علوم  و آموزشهای پیش دبستانی رابطه معنی دار وجود دارد.


 

ـ نتایج :

نتایج بدست آمده ، فرضیات فوق را تأئید کرده اند.

ـ نمودار ستونی درصدی مقایسه میانگین کل نمرات دانش آموزان دوره دیده ودوره ندیده در مراکز پیش دبستانی

 

m

n

 = x = میانگین

20 = n              398/4 =x1

4/398

20

20=n    351/82M2

میانگین نمرات دانش آموزان دوره دیده     6/99 = 20/100 × 92/19 = درصد → 92/19 =          = X1

82/351

20

 


 

میانگین نمرات دانش آموزان دوره ندیده     95/87 = 20/100 × 59/17=درصد → 59/17 =          = X2


 

 

ـ پیشنهادات

1- آموزش پیش دبستانی اگر عمومیت داده شود می تواند در شکوفایی استعداد وتواناییهای بالقوۀ آنان برای ادامۀ تحصیل و پیشرفت در پایه های بالاتر مثمر ثمر بوده و نهایتاً از افت تحصیلی به طور محسوس می کاهد.

2- به منظور ارتقاء سطح علمی آموزگاران در مقطع ابتدایی تشکیل کلاسهای ضمن خدمت ضروری به نظر می رسد.

3- همکاری و هماهنگی بین مربیان مهدکودکها

4- گسترش و توسعه سایر ارگانهای دولتی از قبیل سازمان بهزیستی کشور

5- ایجاد مراکز مهدکودک و پیش دبستانی در مناطق محروم و بخشهای تابعه هر شهرستان ضروری است.

6- آموزش مربیان مهد کودک و پیش دبستانی به منظور ارتقاء سطح علمی آنان باشد.

7- تجهیز مراکز پیش دبستانی و مهدکودک ها به وسایل بازی و کمک آموزشی نوین و توسعه فضای آنها

8- در اجرای امر آموزش از مربیان با تجربه و کاردان وحتی المقدور با مدارک علمی معتبر و بالا استفاده شود.

ـ پیشینه های تحقیق جمع آوری شده توسط  محمد عادلی و کریم فردیان ، (79-78)

1- کودکان چند ماه قبل از آمدن به محیط مدرسه با آن آشنا می شوند و فرصتی به کودکان داده می شود تا با مربیانی که در آینده با آنها تماس خواهند داشت دیداری داشته باشند و این آغاز آموزش و تربیت در مهدکودک و کودکستان خواهدبود.

2- در تحقیقی تحت عنوان آموزش پیش دبستانی همراه با کودک در اجتماع که توسط سیمین بازرگان انجام شده است نتیجه گرفته شده که بسیاری از ناسازگاریهای کودکان ناشی از ضعف ارتباط و در مواردی ناتوانی آنها در برقراری ارتباط صحیح با دیگران است .

3- موضوع : آموزش مفاهیم ریاضی در مراکز پیش دبستانی (افسانه کلانتری )  ماهنامۀ تربیتی راهیان

در این تحقیق ، محقق به این نتیجه رسیده است که در دورۀ پیش دبستانی هدف از آموزش مستقیم و یادگیری عدد به  شکل نمادی آن مطرح نیست و زمینه ای برای فهم ریاضی و آمادگی برای آموزش های آینده است .

4ـ موضوع : تاثیر دورۀ پیش دبستانی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پایۀ اول ابتدایی در شهرستان سقز ، (1377) ، شریفه شانسخه ـ جمیله صادق زاده

در این تحقیق به این نتیجه رسیده اند که با گذراندن دوره پیش دبستانی ، حدود 4/74 درصد از دانش آموزان به محیط کلاس و مدرسه علاقه دارند و حدود 5/85 درصد از دانش آموزان رابطه ی بهتری با معلم دارند . و 4/74 درصد به محیط کلاس و مدرسه عادت نموده اند و حدود 9/91 درصد از دانش آموزان در زبان آموزی پیشرفت داشته اند ، لذا گذراندن دورۀ آمادگی در پیشرفت تحصیلی پایه اول موثر است .

ج ـ تحقیقی از دیوید ویکارت وهمکارانش در ارتباط با اثرات یک برنامۀ آموزشی و تربیتی قبل
از دبستان

 حدود چهل سال پیش دیوید ویکارت متخصص روانشناسی تربیتی و همکارانش در مراکز تحقیقات تربیتی میشیگان متوجه ارتباط میان فقر و شکستهای تحصیلی ، بیکاری ، بزهکاری و ارتکاب جرم شدند. آنها معتقد بودند که اگر یک برنامه آموزشی و تربیتی قبل از دبستان که در برگیرندۀ مشکلات فعال والدین باشد و بر بهبود مهارتهای اساسی فکری کودکان نیز تمرکز داشته باشد ، بچه ها را در آغاز جاده ای قرار خواهد داد که به سوی زندگی بهتری بروند. کودکان سیاهپوست و فقیر 3 و 4 ساله در طول مدت دو سال تحصیلی در کلاسهای نیم وقت (صبح تا ظهر ) شرکت داده شدند. که از برنامه ریزی و محتوای آموزشی خوبی برخوردار بودند. علاوه بر آن معلمین این کلاسها هرهفته یک ساعت ونیم به والدین بچه ها در منازل یکایک آنها فنون تربیت کودک را آموزش می دادند.

این برنامه نتایج خوب و سریعی نشان داد که از جمله بهبود مهارتهای فکری کودکان بود. اما مهمتر از آن ، این که ویکارت وهمکارانش کودکان را تا سالها بعد از این دوره آموزشی زیر نظر داشتند. زمانی که بچه ها به سنین 19-17 سالگی رسیدند به وضوح معلوم شد که آن دو سال سرمایه گذاری در سنین قبل از دبستان ، چه سود کلانی به ارمغان آورده است . این گروه از بچه ها در مقایسه با گروه دیگری که برنامه ویکارت را نگذرانده بودند . به میزان کمتری ترک تحصیل کردند ، به میزان کمتری دستگیر شدند ، به میزان بیشتری در شغل خود ثابت ماندند و به میزان قوی تری به تحصیلات دانشگاهی راه یافتند و ادامه تحصیل دادند.

د ـ آزمایش هوش کودکانی که قبل از ورود به مدرسه در کودکستانها ، مورد تعلیم قرار
گرفته اند و کسانی که تعلیم ندیده اند.

آزمایشهائی که برای سنجش هوش کودکان در دبستانها بعمل آمده است نشان میدهد که میانگین بهره هوشی کودکانی که قبل از ورود به مدرسه در کودکستان ها تحت تعلیم بوده اند به مراتب  بیشتر از کودکانی است که مستقیماً به دبستان آمده اند و فاصله موجود میزان هوش دو دسته مزبور ، نیز در تمام مدت تحصیل و عمر محفوظ می ماند.

ر ـ بررسی و تحقیق تاثیر و نقش آموزش و پرورش قبل از دبستان در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در تهران بزرگ (نواحی 19 گانه آموزش و پرورش ) شمیران و شهر ری .

خلاصه نتیجه حاصل از این تحقیق که در 48 دبستان دخترانه و 47 دبستان پسرانه  جمعاً از 2558 نفر دانش آموز بعمل آمده بشرح زیر می باشد :

الف ـ کودکان دوره دیده و دوره ندیده در مقایسه کلی ، در دروس مختلف بطور جداگانه و در معدل دروس در پایه سوم دبستان در کلیه دروس با اختلاف معنی دار برای کودکان دوره دیده وجود داشت. یعنی در هر آزمون ، کودک آموزش دیده نسبت به کودکان آموزش ندیده موفق تر و در آزمونها ، پیشرفته تر بودند.

ب ـ کودکان دوره دیده و دوره ندیدده با توجه به بهره هوشی آنها چنین نتیجه  داد که کودکان دارای هوش طبیعی و بالای طبیعی اختلاف چندانی بین پیشرفت درسیشان وجود نداشت و آن به دلائلی است که ذیلاً به شرح آن پرداخته خواهد شد .لکن گروه سوم که کودکان با بهره هوشی پائین تر از نرمال بودند آموزش بسیار برانگیزندۀ بود و این قسمت از کودکان در تحصیل بسیار پیشرفته تر نسبت به همسالان خود در گروه دوره ندیده بودند.

دلائلی که موجب شده است کودکان دارای هوش طبیعی  و بالای طبیعی ، اختلاف چندانی بین پیشرفت درسیشان وجود نداشته باشد بدین قرار است .

بطور کلی علت ، سطح پائین آموزش بوده است وسطح پائین آموزش به دلائل زیر بوده است :

1- در مواردی این مراکز پیش دبستانی افراد غیر متخصص و دوره ندیده استفاده می کردند.

2- نداشتن مکانهای مناسب و  با تجهیزات لازم در برخی از موارد

3- نداشتن برنامه های آموزشی کامل (14)


 

 

ـ نتیجه گیری :

1- آموزش های دوره های پیش دبستانی ، اعم از آموزش های مربوط به مهدکودک ها و آموزش­های  مربوط به کودکستانها ، بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان موثر است ، خصوصاً بر پایه اول ابتدایی.

2- آموزش های پیش از دبستان باعث می شوند که دانش آموزان پایه های اول ابتدایی ، با رغبت بیشتر و ترس کمتری در کلاس های درس حاضر شوند.

3- حدود 40 سال پیش با تحقیقی که توسط روانشناسان تربیتی در میشیگان انجام گرفت به این نتیجه رسیدند که اگر یک برنامه آموزشی و تربیتی قبل از دبستان برای کودکان باشد ، آنها در سنین بالاتر کمتر ترک تحصیل می کنند و کمتر رفتارهای نابهنجار دارند و کمتر دستگیر می شوند و بیشتر در شغل خود ثابت می مانند.

4- آموزش های پیش دبستانی در بالا بردن بهره هوشی موثر شناخته شده اند.

5- با تحقیقی که در شهر تهران در سال (60-59 )صورت گرفته ، نشان داده شده است که میانگین معدل دانش آموزا پایه سوم ابتدایی که دوره های پیش دبستانی را گذرانیده اند از میانگین معدل کسانی که این دوره را نگذرانیده اند بالاتر است .

6- آموزش های پیش دبستانی ، اثرات زیادی در زبان آموزی دانش آموزان دارند و این دوره ها باعث می شوند که کودکان رابطه بهتری با معلمان خود داشته باشند.

7- در تحقیقات زیادی که انجام شده ، معلوم شده است که کودکانی که به مهدکودک هاو کودکستانها راه یافته اند ، در یادگیری و مهارتهای ارتباطی و اجتماعی موفق بوده اند و درصد ناسازگاریها وضعفهای دیگر در میان آنها به مراتب کمتر بوده است .

8- آموزش های پیش دبستانی ، زمینه ای مستحکم برای فهم  مطالبی است که در آینده تحت عنوان مفاهیم ریاضی و علوم و ... می خوانند به وجود می آورد.

9- در تحقیقی نتیجه گرفته شده است که مربی عامل اساسی ، در دستیابی به اهداف یادگیری آموزش و پرورش است .

10- کودکان در طول زندگی خود علایق و نیازهای مختلفی دارند که هر مرحله بامرحلۀ بعدی تفاوت دارد .

11- همه کودکان در همه وقت ، در حال یادگیری هستند ، و هر کودکی ، در هر زمانی آماده است تا سطح معینی چیز بیاموزد ، پس در هر سنی برای کودکان باید برنامه ریزی صحیح داشته باشیم .

12- ارتباط والدین کودکان با مربیان مهد کودک ها و کودکستانها ضروری می باشد تا تجربیات یکدیگر را در اختیار هم قرار دهند و آموزش ها بهتر صورت گیرند.

13- در پژوهشی 15 ساله در انگلستان مشخص شده است که فرستادن کودکان در سال نخست زندگی به مهد کودک ها ، به علت قرار گرفتن آنها در معرض عفونت های معمول دوران کودکی و ایجاد پادتن های مقاوم ، باعث احتمال کمتر ابتلای آنها ، به سرطان خون ( لوسمی ) در دوران کودکی می شود.


 

پیشنهادات :

1- هر ساله کلاس های ضمن خدمت برای مربیان مهد کودک ها و کودکستان ها دایر شود تا اطلاعات آنها در مورد کودکان به روز باشد.

2- توجه مسئولین محترم به امکانات و وسایل کمک آموزشی در مهد کودک ها و کودکستانها با توجه به استانداردهای جهانی

3- برنامه های کودکستان ها و مهدکودک ها با توجه به نیازهای کودکان و هدف های آموزش و پرورش قبل از دبستان باشد.

4- توجه اساسی به مهدکودک ها و کودکستان ها در مناطق محروم شود.

5- تجهیز مراکز پیش دبستانی به اتاق های بازی و امکانات لازم و استفاده از اردوهای آموزشی ، چون ثبات یادگیری در این دوران بسیار زیاد است .

6- برقراری ارتباطات صحیح مربیان با بچه های مهدکودک هاوکودکستانها ، تا آنان در آینده ضعف برقراری ارتباط صحیح نداشته باشند.

7- تجهیز مراکز پیش دبستانی به اتاق بازی درمانی و معاینه بچه ها ، توسط روانشناسان و پزشکان مجرب تا مشکلات روحی و جسمی کودکان قبل از ورود به مدرسه تشخیص داده شده و درمان شوند.

8- همگانی و اجباری کردن دوره های پیش دبستانی

9- در حد امکان ، محلی نمودن کودکستانها و مهد کودک ها

10- تقسیم بندی کودکان در این مراکز بر حسب سن صورت پذیرد تا در یک کلاس با سن های متفاوت نباشند.

11- والدین با اهمیت این مراکز آشنا شوندوتوجه کافی داشته باشند که فرزندانشان در این مراکز با تازه های دنیای تعلیم و تربیت مرتباً آشنا شوند .

12- این مراکز در مناطق محروم رایگان  باشند.

13- در این مراکز برای مسائل تربیتی ، نظیر دروغ ، تقلب ،دزدی ،حسادت و... برنامه ریزی داشته باشند تا کودکان در مراحل بالاتر راحت تربیت شوند.

14- تشکیل جلسات متعدد مربیان و کارکنان این مراکز با اولیای تمامی کودکان ، برای برطرف کردن مشکلات و استفاده از تجربیات یکدیگر.

15- مربیان قبل از هر چیز تربیت دهنده وتسهیل کننده آموزش کودکان هستند پس مربیان باید از افراد شایسته وبا سواد انتخاب شوند.


 

فهرست منابع و مأخذ :

1- آلن ، آیلین ـ هارت ، بتی ، 1370 ، اموزش وپرورش در کودکستان ، مترجم : محمد حسین نظری نژاد ، چاپ اول .

2 - عباسی ، عبدالله ، 1375 ، آموزش وپرورش پیش دبستانی و دبستانی ، چاپ اول

3- آقا زاده ، احمد ، 1386 ، آموزش و پرورش تطبیقی ، چاپ هشتم.

4- منبع شماره (2)

5- رشد آموزش ابتدایی ، ص 27 ، 1379 ، شماره ی 23.

6- منبع شماره (2)

7- منبع شماره  (1)

8- اسپادک ، برنارد ، 1366 ، آموزش در دوران کودکی ، مترجم : محمد حسین نظری نژاد

9- منبع شماره (1)

10- منبع شماره (8)

11- تألیف بازرسان سلطنتی انگلستان ، 1373 ، آموزش وپرورش پیش دبستانی و دبستانی ، مترجم : قاسم قاضی ، چاپ دوم

12- چاپاری ، عهدیه ، (83-82) ، آموزش وپرورش در دوره پیش از دبستان ، پایان نامه .

13- عالی ، محمد ـ فردیان ، کریم ، (79-78) ، میزان تاثیر  دوره پیش دبستانی بر پیشرفتهای تحصیلی دانش آموزان  پسر پایه اول ابتدایی در شهرستان بانه.

14- منبع شماره (2)

 

 

 


برچسب‌ها: ضرورت
[ سه شنبه 1391/09/14 ] [ 19:54 ] [ اشرف مجیدی ] [ ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

وبلاگ جهت شرکت در مسابقات فستیوال
برچسب‌ها وب
امکانات وب